دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Analysis of the semantic field of "Hope" in the Holy Quran (A reading based on structural semantics) تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم (خوانشی بر اساس معناشناسی ساختاری) 131 144 13035 10.30473/quran.2026.76636.3500 FA عرفان چهری دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. Journal Article 2025 11 24 The present study, using a descriptive-analytical method and within the theoretical framework of structural semantics, focuses on the ideas of Toshihiko Izutsu (1914-1993), and analyzes the lexical field of "hope and hope" in the Holy Quran. By focusing on the structural relationships of the word "raja" with six other key words ("amal", "tama'", "tamanni", "omnieh", "raqeb" and "so'l") and by utilizing the axes of coexistence, substitution, and opposition - the semantic network governing this field has been systematically outlined. The research findings show that these words are located in a hierarchical horizon, with "raja" as the focal and balanced concept, "raqeb" as the underlying origin, and other words as positive, negative, or declarative poles around it. The fundamental achievement of this research is the discovery of a structural pattern of the relationships between these concepts and the explanation of the wise precision of their application in the scope of revelation, which provides a model for similar studies in the field of Quranic semantics. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظری معناشناسی ساختاری، با محوریت آرای توشی‌هیکو ایزوتسو(Toshihiko Izutsu)(1914-1993م)، به تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم پرداخته است. در گام نخست، با بهره‌گیری از سه محور همنشینی، جانشینی و تقابل، پیوستگی هفت واژۀ کلیدی «رَجاء»، «طَمَع»، «اَمَل»، «تَمَنّی»، «اُمنیّه»، «رَغب» و «سُؤل» در قالب یک میدان معنایی واحد اثبات گردیده است. در گام بعدی، مؤلّفه‌های معنایی هر یک از این واژگان با تکیه بر روابط ساختاری آن‌ها تحلیل و جایگاه اختصاصی هر واژه در این شبکه تبیین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این واژگان در یک نظام سلسله‌مراتبی قرار دارند که «رَجاء» به عنوان مفهوم کانونی و نقطۀ تعادل، «رَغب» به عنوان میل زیرساختی و منشأ همۀ آرزوها، و سایر واژگان به عنوان قطب‌های مثبت، منفی یا اظهاری در پیرامون آن عمل می‌کنند. دستاورد بنیادین این تحقیق، کشف الگویی ساختاری از روابط این مفاهیم و تبیین دقّت حکیمانۀ کاربست آن‌ها در گسترة وحی است، که الگویی برای مطالعات مشابه در حوزۀ معناشناسی قرآن ارائه می‌دهد. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13035_e26bbe3b774c0010332e58b52c1800aa.pdf