دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 مقالات آماده انتشار 2026 09 08 A Critical Analysis of Orientalist Scholarship on the Term and Concept of al-Mathānī بررسی انتقادی مطالعات مستشرقان پیرامون واژه و مفهوم «مثانی» 13319 10.30473/quran.2026.75614.3478 FA رقیه علی زاده دانشگاه پیام نور Journal Article 2025 08 30 The term Mathānī serves as a pivotal descriptor of the Holy Qur’an, appearing in two significant verses that have long been the subject of intense scholarly inquiry. While Islamic exegetes have analyzed its profound implications, the nature of this term has also been extensively debated within Orientalist discourse through various methodological lenses. The primary objective of this research is to provide a critical examination of Western studies concerning the term and concept of Mathānī. Traditionally, Orientalist scholars have classified Mathānī as a loanword within the Qur’anic lexicon, frequently interpreting it as “stories centered on retribution,” while James Bellamy have even suggested the possibility of textual corruption.Utilizing an analytical-critical methodology based on extensive library research, this study investigates these Western perspectives. The findings reveal that Orientalist scholars lack consensus regarding the etymological roots of Mathānī and fail to provide a rigorous logical foundation for their claims. Furthermore, the interpretation of Mathānī as “stories of retribution” is found to be fundamentally contradictory to the teleological purpose and wisdom inherent in Qur’anic narratives. Such an interpretation also fails to align with the intratextual context provided in Surah al-Ḥijr (15:87) and Surah al-Zumar (39:23). Additionally, the proposed alternative al-Matālī is rejected due to its distinct morphological and semantic structure, its absence in the canonical recitations , and a lack of literary or poetic evidence in classical Arabic corpora. Ultimately, this research concludes that Orientalist views are largely predicated on the hypothesis of biblical borrowing, lacking substantive evidence to support their claims regarding Mathānī واژه «مَثانی» از اصطلاحات کلیدی در توصیف قرآن کریم در دو آیه از قرآن است که در هر دو آیه مورد تحلیل قرآن‌پژوهان قرار گرفته‌است. بررسی ماهیت این واژه از دید مستشرقان نیز پنهان نمانده و در نوشته های متعدد با رویکرد های مختلف از آن بحث کرده‌اند. مسأله اصلی این پژوهش، بررسی مطالعات غربی پیرامون واژه و مفهوم «مثانی» می‌باشد که با دید انتقادی به آن پرداخته‌است. مستشرقین واژه «مثانی» را جز واژگان دخیل در قرآن دانسته و اغلب به صورت «داستان‌های مکافات محور» معنا کرده‌اند و مستشرق، جیمز بلمی، احتمال تصحیف در آن را داده است. جهت بررسی دیدگاه مستشرقین این تحقیق به روش تحلیلی-انتقادی و بر اساس منابع کتابخانه ای تدوین شده‌است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که مستشرقین در ریشه اصل واژه «مثانی» وحدت نظر نداشته و دلیل منطقی ارائه نداده‌اند. عبارت «داستان‌های مکافات محور» متناقض با هدف و حکمت داستان های قرآنی بوده و با بافت درون متنی آیات 87 سوره حجرو نیز 23 زمر تناسب ندارد. «المتالی» واژه پیشنهادی جایگزین «المثانی»، علاوه بر داشتن ساختار صرفی و معنایی متفاوت از واژه «مثانی»، در قرائت هیچ قاری و کتابت هیچ مصحفی به ثبت نرسیده و شاهد ادبی و شعری در متون عربی ندارد. . با بررسی های دقیق به دست آمد که دیدگاه مستشرقین ریشه در فرضیه اقتباس قرآن از تورات و انجیل داشته و شواهد محکمی برای تأیید نظر آنان درباب مثانی وجود ندارد.