دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 6 2 2018 03 21 The process of formation of the interpretive movements of "Holy Quran" in Iran From the 3 to 14 century AH روند شکل‌گیری حرکت‌های تفسیری «قرآن کریم» در ایران از قرن سوم تا پایان قرن چهاردهم هجری 67 92 4946 FA ابراهیم فتح الهی استادیار گروه الهیات دانشگاه پیام نور Journal Article 2018 04 13 Iranian scientists played a significant role in establishing many Islamic sciences such as literary sciences, history, jurisprudence, hadith, commentary, theology, philosophy and mysticism in the first century. Especially in the context of the Holy Qur'an, since the beginning of Islam, there has never been a century since there has not been a work by Iranian Muslim scholars. It can be said that with the appearanceof Islam in Iran, Iranian talent was provoked and the new spirit was blown up, and as a result, they were able to show their genius in various scientific fields by creating many scientific and cultural masterpieces on the way to serving Islam. The first and most important issue that attracted the attention of Iranian scholars was the Qur'an, and the Iranian interest in interpreting and Hadith directly related to Islam was greater than any other one. The progress and achievements of the Persians in the Qur'anic sciences, reading, commentary, and hadiths are an important part of the era of Islamic cultural flourishing. The historical survey, relying on the geographical center of science, shows that in the early Islamic centuries, at least two main centers: Khurasan and Riy, and two sub-centers, Isfahan and Fars, were the most important centers of Quranic science in Iran, and among them, Khurasan in the field of education of scientists Quranic science was preferred to other regions of Iran. In the present article, the author intends to study the evolution of the schools and the methods of interpretation and effective ways of interpreting approaches of Iranian scholars from the third century to the end of the 14th century in the Qur'anic interpretations, In addition, the golden age of the formation of different interpretations in Iran, the expression and the context of the formation of different interpretative societies. دانشمندان ایرانی در تأسیس بسیاری از علوم اسلامی مثل علوم ادبی، تاریخ، فقه، حدیث، تفسیر، کلام، فلسفه و عرفان که در قرن نخست اسلامی پی‌ریزی شد، نقش قابل توجهی داشتند. خصوصاً در زمینه تفسیر قرآن کریم، از صدر اسلام تاکنون هیچ قرنی نبوده است که اثری از سوی اندیشمندان مسلمان ایرانی عرضه نشده باشد. می‌توان گفت که با ظهور اسلام در ایران، استعداد ایرانیان تحریک شد و روح تازه‌ای در آن دمیده شد و درنتیجه توانستند با آفریدن شاهکارهای علمی و فرهنگی فراوانی در راه خدمت به اسلام، نبوغ خود را در عرصه‌های مختلف علمی نشان دهند. نخستین و مهم‌ترین موضوعی که توجه دانشمندان ایرانی را جلب کرد، قرآن بود و اهتمام ایرانیان به تفسیر و حدیث که مستقیماً به اسلام مربوط می‌شود، از هر مورد دیگر بیشتر بود. پیشرفت‌ها و دستاوردهای ایرانیان در علوم قرآنی، قرائت، تفسیر و حدیث، بخش مهمی از عصر شکوفایی فرهنگی اسلامی را در بر گرفته است. بررسی تاریخی با تکیه بر کانون جغرافیایی علمی نشان می‌دهد که در قرون اولیه اسلامی، حداقل دو کانون اصلی؛ خراسان و ری و دو کانون فرعی؛ اصفهان و فارس، مهم‌ترین مراکز علوم قرآنی در ایران بوده‌اند و در این میان، خراسان در زمینه تربیت دانشمندان علوم قرآنی بر دیگر نواحی ایران ارجحیت داشت. نگارنده در نوشته پیش رو بر آن است که ضمن بررسی سیر تاریخی نگارش تفسیرهای قرآن از قرن سوم تا پایان قرن چهاردهم هجری در جغرافیای سرزمینی ایران، سیر تطور مکاتب و روش‌های تفسیری و نحله‌های فکری مؤثر در رویکردهای تفسیری دانشمندان ایرانی را مورد مطالعه قرار دهد، علاوه بر آن قرون طلایی شکل‌گیری تفاسیر مختلف را در ایران، بیان و زمینه‌های شکل‌گیری جوامع تفسیری مختلف را نشان دهد. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_4946_4126c0a1279ce1dbc6fccc1ada961fa5.pdf