دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Analyzing the concept of permission in the Holy Quran and examining its role in the effect of vehicles by looking at the opinions of the commentators of the Holy Quran واکاوی مفهوم اذن در قرآن کریم و بررسی نقش آن در تأثیر وسایط با نگاهی به نظرات مفسران قرآن کریم 1 12 13026 10.30473/quran.2026.61414.3043 FA سید جلال رضوی زادگان دانش‌آموخته دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2021 10 28 Looking at the world of creation, we see that all of God's creatures are somehow effective in the universe and also affect each other, but with a monotheistic view, it becomes clear that not all of them are unnecessarily great in their work. In other words, everything they do is by the permission of God and in the shadow of the power that God Almighty has given and says to them. And in fact, the only one who influences independently and without the need for another everywhere and in everything is the holy essence of God, and the activity and influence of others is during his activity and influence and in its light. The Holy Qur'an refers to this two-way relationship between the Creator and the creature in all kinds of creatures, from inanimate to human, and defines and explains everything in the shadow of its permission. In this definition, everything from man's voluntary actions and his guidance to maintaining the balance of the universe is all subject to the permission of God Almighty. Of course, in the verses of the Holy Quran, sometimes performing an action is attributed to the creature and sometimes to the Creator, which indicates the existence of the creature's effect in the shadow of God's permission. با نگاه به جهان آفرینش مشاهده می‌شود مخلوقات الهى همگی به نحوی در عالم مؤثرند و در یکدیگر نیز تأثیرگذارند اما با نگاه توحیدی به این موضوع به وضوح عیان می‌شود که همگی در کارهاى خودشان بى‌نیاز از خداى متعال نیستند. به عبارتی هر آنچه انجام می‌دهند به اذن خدا و در سایه نیرویى است که خداى متعال به آنها عطا فرموده و مى‌فرماید. و در حقیقت، تنها کسى که مستقلاً و بدون احتیاج به دیگرى در همه جا و در همه چیز، تأثیر مى‌بخشد همان ذات اقدس الهى است و فاعلیّت و تأثیر دیگران در طول فاعلیّت و تأثیر او و در پرتو آن مى‌باشد. قرآن کریم به این ارتباط دو سویه بین خالق و مخلوق در انواع مخلوقات از جماد گرفته تا انسان اشاره کرده و همه را در سایه اذن خود تعریف و تبیین نموده است. در این تعریف همه چیز از افعال اختیاری انسان و هدایت او تا حفظ تعادل کائنات همه منوط به اذن و مشیت خداوند متعال معرفی می‌شود. البته در آیات قرآن کریم گاهی انجام یک فعل به مخلوق و گاهی به خالق منتسب می‌شود که این نشان از وجود تأثیر مخلوق در سایه اذن الهی دارد. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13026_2c0c10d07ffe2934b3f972ebb9c6dac7.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Analyzing the role of audience characteristics in the formation of interpretive differences واکاوی نقش ویژگی‌های مخاطب در شکل‌گیری تفاوتهای تفسیری 13 26 13027 10.30473/quran.2026.63144.3122 FA حمیدرضا فهیمی تبار دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. فاطمه بدیعی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. Journal Article 2022 02 22 ABSTRACT<br />the main principles in common conversation and the rational principles of text, note that contextual and text is divided into text, contextual understanding is considered in context of context, space and geographical context in which the text is formed. including the evidence that plays a special role in understanding the text, the attention is given to the feature and coordinates of the addressee. as the text is formed according to the audience, its understanding is also subject to the recognition of the target features<br />The understanding of the Quran, such as any text, is subject to the principles of understanding the dialog. In the creation of this text, God has taken into account the features of his audience. in this regard, there is no comprehensive, complete, and independent scientific method of attention to the language of the audience, but commentators have paid attention to this principle in their interpretations. This search is the basis of this inquiry in order to represent the role of the audience in the formation of interpretive differences that the interpretive differences can result from the attention or neglect of the target properties, or the result of an increase in the weight of some attribute attributes on the basis of the audience, this search is conducted in the library method and the query in interpretations. چکیده:<br />از اصول مهم در محاورات عرفی و اصول عقلایی فهم متن، توجّه به قرائن سخن است که این قراین به درون متنی و برون متنی تقسیم می‌شود، فهم متن در گرو توجه به قرینه‌ی سیاق، فضا و جغرافیایی است که متن در آن شکل گرفته است. از جمله قراینی که نقش ویژه‌ای در فهم متن دارد توجّه به ویژگی و مختصات مخاطب است. همانگونه که متن بر مقتضای مخاطب شکل می‌گیرد فهم آن نیز تابع شناخت ویژگیهای مخاطب است. <br />فهم قرآن مثل هر متنی تابع اصول فهم محاوره است. خداوند در خلق این متن، ویژگیهای مخاطب خود را در نظر گرفته است. روش قرآن چه در گوناگونی لحن و بیان و چه در انتخاب واژگان و عبارتها و نیز چگونگی سامانه‌ی جمله‌ها نشان می‌دهد خداوند به مقتضای مخاطب سخن گفته است؛ متأسّفانه سبقه علمی جامع و کامل و مستقلی در مورد توجه به ویژگی مخاطب وجود ندارد البته مفسران در تفاسیر خود به این اصل توجه کرده‌اند. این جستار به منظور نشان دادن نقش ویژگیهای مخاطب در شکل‌گیری تفاوتهای تفسیری است اینکه تفاوتهای تفسیری می‌تواند نتیجه‌ی توجه یا غفلت از ویژگی‌های مخاطب باشد و یا نتیجه‌ی افزایش وزن برخی ویژگیها بر ویژگی مخاطب باشد اساس این جستار است، این جستجو به شیوه‌ی کتابخانه‌ای و تفحّص در تفاسیر صورت گرفته است. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13027_f91d667bdd133aecc6142eb28d72e15a.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Repetition of death in heaven; A new look at the Qur'anic concept of "Mote al-Awali" تکرار مرگ در بهشت؛ نگاهی نو به مفهوم قرآنی «موته الاولی» 27 38 13028 10.30473/quran.2026.67430.3248 FA محمدتقی قادری رهقی دانش‌آموخته دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2023 03 20 The concept of "death" has long been of special interest to philosophers, mystics, theologians, and commentators, both Muslim and non-Muslim. Topics such as the necessity, types, quality & the cause of death, have been raised by them, and each group has addressed it based on its own theoretical and belief foundations. In the Holy Quran, God has also raised the concept of "death" and has placed all humans on the path of dealing with it. What is tangible to humans, and what they deal with and are aware of in a tangible way, is death in this world. humans will leave this world one day. according to the belief of all commentators of the Holy Quran, hadith scholars, and Muslim scholars, after the Day of Judgment and the entry of believers into Paradise, there will be no more death for them, and every human being in a level of Paradise that has been prepared for him will enjoy divine blessings forever. In this article, considering the eternal immortality of man in Paradise, it has been clarified that humans in Paradise will also experience different worlds on the path of their evolution towards the Almighty, and it is not the case that after residing in Paradise with all its characteristics, they will not be transferred from one world to another. Also, by using the verses of the Quran and narrations, using the descriptive-analytical method, and recognizing the concept of "Muttat al-Awla", the occurrence of "death" in Paradise has been proven. مفهوم "موت" که در فارسی از آن به "مرگ" تعبیر می‌شود، از دیرباز مورد توجه ویژه فیلسوفان، عرفا، متکلمان و مفسران اعم از مسلمان و غیر مسلمان بوده است. موضوعاتی از قبیل ضرورت مرگ، علت مرگ، انواع مرگ، کیفیت مرگ و . . . توسط ایشان مطرح و هر گروه بر اساس مبانی نظری و اعتقادی خود به آن پرداخته است. در قرآن کریم نیز خداوند مفهوم "موت" را مطرح کرده و همه انسان‌ها را در مسیر برخورد با آن قرار داده است. آن‌چه برای انسان محسوس است و با آن به صورت ملموس برخورد و به آن آگاهی دارد، مرگ در دنیاست. بالاخره انسان روزی از این دنیا رخت برخواهد بست. به باور همه مفسران قرآن کریم و محدثان و عالمان مسلمان، پس از روز قیامت و ورود مومنان به بهشت، دیگر مرگی برای آنان نخواهد بود و هر انسان در مرتبه‌ای از بهشت که برای او تدارک شده است، تا ابد از نعمات الهی بهره‌مند است. در این مقاله با توجه به جاودانگی ابدی انسان در بهشت، به این حقیقت تصریح شده است که، انسان‌ها در بهشت نیز عوالم مختلف را در مسیر تکامل خود به سوی حق تعالی تجربه خواهند کرد و این‌گونه نیست که پس از سکونت در بهشت با همه ویژگی‌هایش از عالمی به عالم دیگر انتقال نیابد. همچنین با استفاده از آیات قرآن و روایات و بهره‌گیری از روش توصیفی – تحلیلی و بازشناسی مفهوم "موتة الاولی"، رخداد "موت" در بهشت اثبات شده است. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13028_df5c8ffd552a59cc03a63103a1d123f3.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 نقش داستان حضرت‌سلیمان(ع) بر تثبیت‌قلب‌پیامبر(ص) براساس سوره‌نمل نقش داستان حضرت‌سلیمان(ع) بر تثبیت‌قلب‌پیامبر(ص) براساس سوره‌نمل 39 52 13029 10.30473/quran.2026.70353.3355 FA خدیجه احمدی بیغش استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. آزاده رضایی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2024 01 22 The gradual revelation of the verses of the Holy Quran has led to the continuous strengthening and support of the heart and soul of the Prophet (PBUH). According to verse 120 of Surah Hud, the narration of the Quranic stories of the divine prophets at each stage was designed with the aim of stabilizing the heart of the Messenger of Allah (PBUH) and the believers, so that these historical events on the path of the mission would create stability in action and influence the hearts and souls of the audience. This research seeks to answer the question of how the story of Prophet Solomon (PBUH) in Surah An-Naml has stabilized the heart of the Prophet (PBUH). A descriptive-analytical study of this issue indicates that God Almighty proceeded to present the story of Solomon (PBUH) in Surah An-Naml with the aim of announcing the granting of special divine blessings to the prophets and announcing the submission of the seekers of truth to the truth: the granting of special divine blessings such as knowledge, power, government, and the army of jinn and humans to Solomon (PBUH) has expressed divine help in the path of spreading the mission.It also refers to the management and supervision of Solomon (AS) in calling idolaters such as the Queen of Sheba to monotheism and monotheism by presenting the glad tidings of the submission of the seekers of truth to God. The revelation of the verses of this story in the difficult c نزول تدریجی آیات قرآن کریم تقویت و حمایت مستمر قلبی و روحی پیامبر(ص) را به دنبال داشته است. براساس آیه120سوره هود، بیان داستان‌های قرآنی انبیاء الهی در هر مقطع، با هدف تثبیت‌قلب رسول الله(ص) و مؤمنان طرح گشت، تا این رویدادهای تاریخی در مسیر رسالت موجب ایجاد استواری اقدام، و نفوذ در دل و جان مخاطبان گردد. این پژوهش درصدد پاسخگویی به این سوال است که داستان حضرت سلیمان(ع) در سوره نمل چگونه موجب تثبیت قلب پیامبر(ص) شده است. بررسی توصیفی تحلیلی این مسئله حاکی از آن است که خداوند متعال طرح ماجرای سلیمان(ع) در سوره نمل را با هدف بشارت به اعطای نعم خاص الهی به پیامبران، و بشارت به تسلیم حق جویان در برابر حقیقت پیش گرفت: اعطای نعم خاص الهی همچون علم، قدرت، حکومت، جنود جن و انس سلیمان(ع)، یاری الهی را در مسیر تبلیغ رسالت بیان داشته است. همچنین با طرح بشارت به تسلیم حق جویان در برابر پروردگار، به مدیریت و نظارت سلیمان(ع) در دعوت بت پرستانی چون ملکه سباء به یکتاپرستی و توحید اشاره داشته است. نزول آیات این داستان در شرایط طاقت‌فرسای محاصره اجتماعی اقتصادی عده‌ای از مؤمنان در شعب‌ابی‌طالب و هجرت عده‌ای دیگر به حبشه، تثبیت قلب و استواری روحی رسول الله(ص) و مؤمنانی را که بیم از دست دادن یاری مؤمنان در این شرایط سخت را داشتند، محقق داشته، و با نوید به جانشینی و غلبه مستمر مؤمنان از کافران در آینده ای نزدیک و تسلط بر شبه جزیره عربستان، https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13029_8bcb35c7f9b85eb6ce169bc38093afd5.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Rhetorical Functions of Interpretive Conjunction (ʿAṭf al‑Tafsīr) in the Discursive Structure of the Qur’an بررسی کارکردهای بلاغی «عطف تفسیر» در ساختار بیانی قرآن کریم 53 70 13030 10.30473/quran.2026.71231.3375 FA احمد امیدوار دانشیار، گروه تفسیر و علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. Journal Article 2024 05 05 Understanding the language of the Holy Quran and its linguistic phenomena is one of the main components of discovering its meanings. One of the most widely used linguistic terms in the interpretations of the Holy Qur'an is the inflection of the interpretation, which has not been properly introduced and its related meanings have not been addressed. The present research has introduced this linguistic phenomenon and its meanings in the Holy Quran by descriptive-analytical method and by inducing Quranic evidences and scattered sayings in syntactic and interpretive books. And after discussion, it was concluded that the inflection between two sentences or two words is synonymous with the inflection of interpretation, and this occurs only by the two letters "waw" and "fa", although the inflection between the two words did not occur by the letter "fa" Is. And it has been used for the meanings of emphasis, explanation and explanation of the object, expression of the cause and effect of the object, expression of the greatness and importance of the object, indulgence in expression, and so on. Some of these purposes, such as emphasis and explanation, are more widely used than others, and for some of these purposes, only one example of evidence has been introduced by respected commentators. درک زبان قرآن کریم و پدیده‌های زبانی‌اش یکی از مولفه‌های اصلی کشف معانی آن است.از جمله اصطلاحات زبانی پرکاربرد در تفاسیر قرآن کریم، عطف تفسیر می‌باشد که آنگونه که شایسته است به معرفی و معانی مستنبط از آن پرداخته نشده است.پژوهش پیش روی با روشی توصیفی- تحلیلی و با استقراء شواهد قرآنی و اقوال پراکنده در کتب نحوی وتفسیری به معرفی این پدیده زبانی و معانی آن در قرآن کریم پرداخته است و پس از بحث و بررسی به این نتیجه رسید که عطف بین دوجمله یا دو کلمه مترادف عطف تفسیر نام دارد و این فقط توسط دو حرف واو و فاء رخ می دهد البته عطف بین دو کلمه توسط حرف فاء رخ نداده است. و برای معانی تاکید ، توضیح و تبیین معطوف علیه ، بیان سبب و علت معطوف علیه، بیان عظمت و اهمیت معطوف علیه، تفنن در بیان، و...کاربرده شده است.برخی از این اغراض مانندتاکید و توضیح و تبیین معطوف علیه نسبت به مابقی پرکاربردتر هستند و برای برخی از این اغراض فقط یک شاهد مثال توسط مفسرین محترم معرفی شده است. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13030_5794f4c8964f625d1be5f1997828de07.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Examining and explaining the content coherence of the verses containing the adjective "Khabir". Using thematic analysis method بررسی و تبیین انسجام محتوایی آیات دربردانده صفت خبیربا استفاده از روش تحلیل مضمون 71 90 13031 10.30473/quran.2026.72749.3408 FA نفیسه آذربایجانی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. الهام پرنیان کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم ، ایران. Journal Article 2024 11 09 word and phrase in the Quran is precisely placed, and none can be substituted. The attribute "Khabeer" (All-Aware) is one of the divine attributes mentioned in 45 verses of the Quran, signifying an awareness of the essence of things, secrets, intentions, etc. This study seeks to answer whether a meaningful connection can be found among all the verses ending with this attribute, thereby demonstrating that no word in the Quran is used without wisdom and that there is a consistent thematic connection among the verses with similar endings. To address this question, a thematic analysis method has been employed. Through the thematic analysis of these verses, 45 basic themes, 4 organizing themes, and 2 overarching themes were identified. The overarching themes of the verses are: "God's awareness of the apparent and hidden aspects of worldly matters" and "God's awareness of the apparent and hidden aspects of otherworldly matters." The attainment of these overarching themes confirms the unified approach and thematic coherence of the verses containing the attribute "Khabir" قرآن کریم دارای ابعاد گوناگونی از اعجاز است که اعجاز بیانی یکی از وجوه آن می‌باشد و بدان معناست که همه واژگان و عبارات قرآن در جایگاه مخصوص خود قرار گرفته‌اند و هیچ واژه و عبارتی را نمی‌توان جایگزین آن‌ها نمود. صفت «خبیر» یکی از صفات الهی است که در 45 آیه از قرآن ذکر شده‌ و به معنای آگاهی از کنه اشیاء، اسرار، نیات و ...است. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این سوال است که آیا در میان همه آیاتی که به این صفت ختم می شوند، می توان ارتباط معناداری یافت و از این طریق اثبات نمود که هیچ کلمه ای در قرآن بدون حکمت بکار نرفته و میان آیاتی که به انتهای مشابهی می‌رسند ارتباط موضوعی یکسانی وجود دارد؟ برای پاسخ به این سوال از روش تحقیق تحلیل مضمون استفاده شده است. با تحلیل مضمون این آیات، 45 مضمون پایه، 4 مضمون سازمان‌دهنده و دو مضمون فراگیر به دست آمد. مضامین فراگیر آیات عبارتند از: " آگاهی خداوند از امور دنیوی ظاهری و باطنی" و" آگاهی خداوند از امور اخروی ظاهری و باطنی " که با دستیابی به این دو مضمون فراگیر، وحدت رویه و انسجام محتوایی آیات دربردارنده صفت خبیر به اثبات رسید. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13031_4be92e2f036a1a1c0bb37a173315900b.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 An examination of the nature of revelation in the eyes of Fazlur Rahman Malik بررسی چیستی وحی در نگاه فضل الرحمان ملک 91 104 13032 10.30473/quran.2026.75240.3470 FA صادق واحدی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. محمد حسن صانعی پور دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. محمد ناصحی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشان، کاشان، ایران. لیلاسادات مروجی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. Journal Article 2025 07 22 Fazlur Rehman Malik is one of the contemporary Quran scholars whose thoughts on Quranic topics, especially revelation, have been controversial. Regarding revelation, the theory of "dictations of revelation" is the most accepted theory; however, in Fazlur Rehman Malik's understanding of revelation, there is a new perspective on the subject of revelation. Fazlur Rehman's specific and different definition of revelation, especially the role of the Prophet in this process, shows it to be very active and vivid.He tries to define the process of revelation by explaining the two terms "religious term" and "natural term". In his view, the Quran is a divine, eternal, and path-opening book, but throughout history, due to some incorrect interpretations, this book has not been able to find its true place; and for this reason, he is looking for a way to better understand the Quran.This research uses a descriptive-analytical method to examine and criticize Fazlur Rehman Malik's view on revelation. The present study shows that although Fazlur Rehman tried to solve many problems of Muslim societies in a modern way with a new definition of revelation, in practice he could not present a reasoned and methodical method.However, his proposed plan has positive points that can form the basis for future research by Islamic science researchers. فضل الرحمان ملک از جمله قران پژوهان معاصر است که اندیشه های وی درباره مباحث قرانی و مخصوصا وحی مناقشه برانگیز بوده است.در خصوص وحی، نظریه «املای وحی» پذیرفته شده ترین نظریه می باشد؛ لیکن در تلقی وحی فضل الرحمان ملک نگاه جدیدی به موضوع وحی وجود دارد. تعریف خاص و متفاوت فضل الرحمان از وحی، مخصوصا نقش پیامبر در این پروسه را بسیار فعال و پررنگ نشان می دهد. .او سعی می کند با توضیح دو واژه «اصطلاح دینی» و «اصطلاح طبیعی» پروسه وحی را تعریف کند در نگاه او قران کتابی الهی ،جاودانه و راهگشاست ولی در طول تاریخ به دلیل برخی برداشتهای ناصواب این کتاب نتوانسته جایگاه حقیقی خود را پیدا کند؛و به همین دلیل او به دنبال راهی برای فهم بهتری از قران می باشد. این پژوهش به روشی توصیفی-تحلیلی به بررسی و نقد دیدگاه فضل الرحمان ملک درخصوص وحی می پردازد. پژوهش حاضر نشان می دهد که هرچند فضل الرحمان سعی نمود با تعریف جدیدی از وحی بسیاری از مسایل جوامع مسلمان را به صورتی مدرن حل نماید ولیکن در عمل نتوانست روشی مستدل و روشمند ارایه نماید. لیکن طرح پیشنهادی وی نقاط مثبتی دارد که می تواند زیربنای تحقیقات آینده محققان علوم اسلامی واقع شود https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13032_f7e914f6049a18c733534a13687e9920.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Revisiting the Typology of Qur’anic Context (Siyaq) from a Qur’anological Perspective and Its Application in the Narrations of the Ahl al-Bayt (Peace Be Upon Them) بازخوانی انواع سیاق از منظر قرآن‌شناختی و کاربست آن در روایات اهل بیت علیهم السلام 105 118 13033 10.30473/quran.2026.76211.3490 FA سیده فاطمه نیکوکار دانشجوی کارشناسی ارشد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. عباس اسماعیلی زاده دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی، مشهد ، ایران. Journal Article 2025 10 21 Abstract As one of the foundational principles in understanding and interpreting the Qur’an, siyaq (context) has gained significant scholarly attention in Qur’anic studies. From the earliest centuries, this concept was examined through discussions on coherence (nazm) and thematic harmony (tanasub). In contemporary scholarship, however, a broader range of issues—such as the function, role, and typology of context—has emerged, with the classification of siyaq types often approached inconsistently by scholars. This study, employing a descriptive-analytical method and drawing on library-based sources, seeks to address this gap by organizing existing views and proposing a Qur’an-centered typology of siyaq. Based on explicit Qur’anic usage of its own structural components, the research identifies five contextual levels: verse (ayah), group of verses (ayat), chapter (surah), collection of chapters (suwar), and the Qur’an as a whole. These levels, viewed as interwoven layers within the Qur’anic corpus, provide a framework for extracting meaning from divine concepts and achieving deeper understanding. Furthermore, through exegetical and narrational evidence, the study demonstrates the effectiveness of each contextual level in resolving interpretive ambiguities, correcting misconceptions, and uncovering profound and novel meanings. سیاق به مثابه یکی از قواعد فهم و تفسیر قرآن کریم، جایگاهی درخور تامل در مطالعات قرآنی یافته است. این مسئله از صده‌های نخستین با مباحثی همچون «نظم» و «تناسب» مورد توجه قرآن‌پژوهان بوده، در عصر حاضر طیف گسترده‌تری از مسائل همچون کارکرد، نقش و انواع را به خود معطوف کرده است که بحث انواع سیاق، با مواجهه‌ای غیر ضابطه‌مند از اندیشمندان این حوزه روبه‌رو شده است. پژوهش پیش رو با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، در پی پرکردن این خلا، ضمن سامان دادن دیگر نظریات پیرامون انواع سیاق، به ارائه اقسامی با رویکرد قرآن‌شناختی پرداخته، در این راستا با استناد به کاربردهای صریح قرآن از بخش‌های این متن الهی، پنج سطح سیاقی: آیه، آیات، سوره، سور و قرآن را تبیین کرده است. این سطوح به منزله لایه‌هایی درهم‌تنیده از پیکره قرآن، بستر استخراج معنا از مفاهیم وحیانی و فهم دقیق آن‌ها را فراهم می-سازد. همچنین مقاله حاضر با بهره‌گیری از شواهد تفسیری و روایی، کارآمدی هر سطح از اقسام سیاق قرآنی را در رفع ابهامات تفسیری، اصلاح برداشت‌های نادرست و رسیدن به معناهایی جدید و ژرف نشان می‌دهد. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13033_6caaf587652301bee36c352feb69364a.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Critical Discourse Analysis of the Story of Prophet Yunus (AS) in Quranic Culture Based on Norman Fairclough's Theory تحلیل گفتمان انتقادی داستان حضرت یونس(ع) در فرهنگ قرآنی بر اساس نظریه نورمن فرکلاف 119 130 13034 10.30473/quran.2026.76275.3492 FA عزت ملاابراهیمی استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ناهیده قادر دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 10 27 Critical discourse analysis, as one of the new approaches in interdisciplinary studies, focuses on the inseparable connection between language and society, and provides the possibility of analyzing the hidden layers of texts. By crossing the boundaries of mere linguistic analysis, this approach explores power relations and the reproduction of ideology in the text. Therefore, it can provide a new model for analyzing the discourse of religious texts and explaining the principles of Islamic interpretation. The Holy Quran, as a sacred religious text, has unparalleled capacities in discourse analysis. Quranic stories, especially the stories of divine messengers, in addition to historical and doctrinal aspects, have profound educational and social teachings, which can be analyzed in their various dimensions by using the critical discourse analysis approach. Therefore, the present study, using a descriptive-analytical method and Fairclough's three-level model (description, interpretation, and explanation), has analyzed the story of Prophet Yunus (AS) in the Holy Quran. The findings of the study show that the Holy Quran, by using linguistic capacities in this story, reproduces monotheistic discourse in contrast to polytheistic discourse. In addition, the analysis of the emotional transformation of Prophet Yunus (AS) from anger to trust has turned this story into a universal model for managing spiritual crises. تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مطالعات میان‌رشته‌ای، با تمرکز بر پیوند ناگسستنی زبان و جامعه، امکان واکاوی لایه‌های پنهان متون را فراهم می‌آورد. این رویکرد با عبور از مرزهای تحلیل صرفِ زبانی، به کشف روابط قدرت و بازتولید ایدئولوژی در متن می‌پردازد. لذا می‌تواند الگویی نوین برای تحلیل گفتمان متون دینی و تبیین مبانی تفسیری اسلامی ارائه دهد. قرآن کریم به عنوان متن مقدس دینی، از ظرفیت‌های بی‌نظیری در تحلیل گفتمانی برخوردار است. قصص قرآنی به ویژه داستان پیام‌آوران الهی، افزون بر جنبه‌های تاریخی و اعتقادی، دارای آموزه‌های عمیق تربیتی و اجتماعی است که با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی می‌توان به واکاوی ابعاد مختلف آنها پرداخت. از این رو پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با بهره‌گیری از مدل سه‌سطحی فرکلاف (توصیف، تفسیر و تبیین)، به تحلیل داستان حضرت یونس(ع) در قرآن کریم پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که قرآن کریم با به کارگیری ظرفیت‌های زبانی در این داستان، گفتمان توحیدی را در تقابل با گفتمان شرک‌آمیز بازتولید می‌کند. افزون بر آن واکاوی سیر تحول عاطفی حضرت یونس (ع) از خشم به توکل، این داستان را به الگویی جهان‌شمول برای مدیریت بحران‌های روحی بدل کرده است. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13034_f379894120e5a9c51abced166a7b2e48.pdf

دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن 2322-3804 14 1 2026 02 20 Analysis of the semantic field of "Hope" in the Holy Quran (A reading based on structural semantics) تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم (خوانشی بر اساس معناشناسی ساختاری) 131 144 13035 10.30473/quran.2026.76636.3500 FA عرفان چهری دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. Journal Article 2025 11 24 The present study, using a descriptive-analytical method and within the theoretical framework of structural semantics, focuses on the ideas of Toshihiko Izutsu (1914-1993), and analyzes the lexical field of "hope and hope" in the Holy Quran. By focusing on the structural relationships of the word "raja" with six other key words ("amal", "tama'", "tamanni", "omnieh", "raqeb" and "so'l") and by utilizing the axes of coexistence, substitution, and opposition - the semantic network governing this field has been systematically outlined. The research findings show that these words are located in a hierarchical horizon, with "raja" as the focal and balanced concept, "raqeb" as the underlying origin, and other words as positive, negative, or declarative poles around it. The fundamental achievement of this research is the discovery of a structural pattern of the relationships between these concepts and the explanation of the wise precision of their application in the scope of revelation, which provides a model for similar studies in the field of Quranic semantics. پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظری معناشناسی ساختاری، با محوریت آرای توشی‌هیکو ایزوتسو(Toshihiko Izutsu)(1914-1993م)، به تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم پرداخته است. در گام نخست، با بهره‌گیری از سه محور همنشینی، جانشینی و تقابل، پیوستگی هفت واژۀ کلیدی «رَجاء»، «طَمَع»، «اَمَل»، «تَمَنّی»، «اُمنیّه»، «رَغب» و «سُؤل» در قالب یک میدان معنایی واحد اثبات گردیده است. در گام بعدی، مؤلّفه‌های معنایی هر یک از این واژگان با تکیه بر روابط ساختاری آن‌ها تحلیل و جایگاه اختصاصی هر واژه در این شبکه تبیین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این واژگان در یک نظام سلسله‌مراتبی قرار دارند که «رَجاء» به عنوان مفهوم کانونی و نقطۀ تعادل، «رَغب» به عنوان میل زیرساختی و منشأ همۀ آرزوها، و سایر واژگان به عنوان قطب‌های مثبت، منفی یا اظهاری در پیرامون آن عمل می‌کنند. دستاورد بنیادین این تحقیق، کشف الگویی ساختاری از روابط این مفاهیم و تبیین دقّت حکیمانۀ کاربست آن‌ها در گسترة وحی است، که الگویی برای مطالعات مشابه در حوزۀ معناشناسی قرآن ارائه می‌دهد. https://quran.journals.pnu.ac.ir/article_13035_e26bbe3b774c0010332e58b52c1800aa.pdf