نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 پژوهشگر پسا دکتری علوم قرآن و حدیث ، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، دانشگاه فردوسی ، مشهد ، ایران.
2 دکتری فقه و حقوق ، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، دانشگاه فردوسی ، مشهد ، ایران.
چکیده
این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی واتخاذ رویکردی تطبیقی،به کالبدشکافی مناقشه تفسیری بنیادین پیرامون واژه «یَعْرِشُونَ»در آیه ۱۳۷ سوره اعراف میپردازد.این آیه که نقطه اوج رویارویی بنیاسرائیل و فرعونیان است، با این عبارت به پایان میرسد وتأثیری عمیق بر بازنمایی ماهیت تمدن فرعونی و فلسفه تدمیر الهی دارد.مسئله محوری تحقیق، فراتر از یک اختلاف لغوی، بر این پرسش استوار است که آیا «یَعْرِشُونَ» به «بناها و کاخهای رفیع»(عَرش) به مثابه نماد قدرت و استعلا، اشاره دارد یا ناظر بر «باغها وتاکستانهای داربستی»(عَریش) به عنوان مظهر رفاه و تجمل است.یافتهها نشان میدهد که هر دو معنا از ریشه لغوی مشترک «ارتفاع» منشعب شده ودر میراث تفسیری فریقین،به شکلگیری دو پارادایم تحلیلی متمایز انجامیده است.خوانش نخست،تمدن فرعونی را نماد«استکبار معماری» و «علوّ» سیاسی معرفی میکند که «تدمیر» الهی،نمادهای فیزیکی قدرت استیلاگر آن را هدف گرفته است. خوانش دوم، این تمدن را نماد«اتراف مادی» و رفاه مبتنی بر غفلت میداند که تدمیر،بنیانهای اقتصادی آن را نابود ساخته است.تحلیل تطبیقی تفاسیر،یک سیر تحول روششناختی را آشکار میسازد که از ترجیح یک معنا در آثار متقدم به سمت یک رویکرد ترکیبی و جامع در آثار متأخر حرکت کرده است. نتایج بیانگر آن است که ابهام موجود دراین واژه یک صنعت بلاغی هدفمند و ایجازی است که بر اساس آن،«تدمیر» الهی به صورتی کاملاً جامع، هر دو بُعد قدرت استکباری و رفاه مفسدهآمیز تمدن فرعونی را در بر میگیرد؛ یعنی هم «عرشِ» استیلا وهم «عریشِ» اتراف را شامل میشود و نشان میدهد که سقوط تمدنها از منظر قرآن، ریشه در پیوند این دو مؤلفه دارد.
کلیدواژهها
موضوعات
)