نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عزت ملاابراهیمی ¹
• ناهیده قادر ²

¹ استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مطالعات میان‌رشته‌ای، با تمرکز بر پیوند ناگسستنی زبان و جامعه، امکان واکاوی لایه‌های پنهان متون را فراهم می‌آورد. این رویکرد با عبور از مرزهای تحلیل صرفِ زبانی، به کشف روابط قدرت و بازتولید ایدئولوژی در متن می‌پردازد. لذا می‌تواند الگویی نوین برای تحلیل گفتمان متون دینی و تبیین مبانی تفسیری اسلامی ارائه دهد. قرآن کریم به عنوان متن مقدس دینی، از ظرفیت‌های بی‌نظیری در تحلیل گفتمانی برخوردار است. قصص قرآنی به ویژه داستان پیام‌آوران الهی، افزون بر جنبه‌های تاریخی و اعتقادی، دارای آموزه‌های عمیق تربیتی و اجتماعی است که با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی می‌توان به واکاوی ابعاد مختلف آنها پرداخت. از این رو پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با بهره‌گیری از مدل سه‌سطحی فرکلاف (توصیف، تفسیر و تبیین)، به تحلیل داستان حضرت یونس(ع) در قرآن کریم پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که قرآن کریم با به کارگیری ظرفیت‌های زبانی در این داستان، گفتمان توحیدی را در تقابل با گفتمان شرک‌آمیز بازتولید می‌کند. افزون بر آن واکاوی سیر تحول عاطفی حضرت یونس (ع) از خشم به توکل، این داستان را به الگویی جهان‌شمول برای مدیریت بحران‌های روحی بدل کرده است.

کلیدواژه‌ها

• قرآن کریم
• تحلیل گفتمان انتقادی
• حضرت یونس(ع)
• فرکلاف

موضوعات

• زبان قرآن