نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• عرفان چهری

دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظری معناشناسی ساختاری، با محوریت آرای توشی‌هیکو ایزوتسو(Toshihiko Izutsu)(1914-1993م)، به تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم پرداخته است. در گام نخست، با بهره‌گیری از سه محور همنشینی، جانشینی و تقابل، پیوستگی هفت واژۀ کلیدی «رَجاء»، «طَمَع»، «اَمَل»، «تَمَنّی»، «اُمنیّه»، «رَغب» و «سُؤل» در قالب یک میدان معنایی واحد اثبات گردیده است. در گام بعدی، مؤلّفه‌های معنایی هر یک از این واژگان با تکیه بر روابط ساختاری آن‌ها تحلیل و جایگاه اختصاصی هر واژه در این شبکه تبیین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد این واژگان در یک نظام سلسله‌مراتبی قرار دارند که «رَجاء» به عنوان مفهوم کانونی و نقطۀ تعادل، «رَغب» به عنوان میل زیرساختی و منشأ همۀ آرزوها، و سایر واژگان به عنوان قطب‌های مثبت، منفی یا اظهاری در پیرامون آن عمل می‌کنند. دستاورد بنیادین این تحقیق، کشف الگویی ساختاری از روابط این مفاهیم و تبیین دقّت حکیمانۀ کاربست آن‌ها در گسترة وحی است، که الگویی برای مطالعات مشابه در حوزۀ معناشناسی قرآن ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

• قرآن کریم
• رَجاء
• توشی‌هیکو ایزوتسو
• میدان مفهومی
• معناشناسی ساختاری

موضوعات

• زبان قرآن