نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مهدیه دهقانی قناتغستانی ¹
• عبدالهادی فقهی زاده ²

¹ عضو هیات علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه خوارزمی

² استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه تهران

چکیده

اکثر قریب به اتفاق محققان مسلمانان بر آنند که ترتیب آیات در سوره‌های قرآن توقیفی است و از این رهگذر عموماً به لزوم وجود پیوندی حکیمانه بین آیات در توالی موجود آنها در سوره‌ها باور دارند. ولی باور به وجود پیوند بین آیات متوالی در برخی سوره‌ها، از جمله آیه اکمال در میانه آیه سوم سوره مائده، با چالشهایی مواجه است. زیرا، در این آیه بحث وصایت پیامبر اکرم (ص) در میان سخن از خوراکی‌های حلال و حرام قرار گرفته است. این آیه از دیرباز به لحاظ وجود و یا عدم وجود پیوند بین مسئله جانشینی پیامبر و مسئله خوراکی‌های حلال و حرام مورد بحث قرار گرفته و حتی مسئله پیوند بین بخشهای گوناگون آیه در فهم آن اثر نهاده است. در نگاهی دیگر به نوع پیوند آیه مذکور، می‌توان این سوال را مطرح کرد که مسئله خوراکی‌های حلال و حرام در دیگر سوره‌های قرآن با چه موضوع یا موضوعاتی در پیوند است و در سوره‌های دیگر، چه موضوعاتی جانشینی آیه اکمال شده‌اند. برای این بررسی، روشی چند مرحله‌ای پیشنهاد شده است. در این روش با توجه به «باهم‌آیی موضوعات» در قرآن، روشن می‌شود مسئله خوراکی‌های حلال و حرام در سراسر قرآن همواره با مسئله تبعیت و اطاعت در پیوند بوده و از این رو، پیوند موجود در ابتدای سوره مائده، پیوندی غریب و ناآشنا نیست و لازم است موضوع آیه اکمال، موضوعی در پیوند با مسئله تبعیت و اطاعت باشد و تفسیر این آیه به موضوعی جز امامت، سبب برهم خوردن نظم ثابت در باهم‌آیی موضوعات قرآن خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

• آیه اکمال
• چینش توقیفی آیات
• تناسب آیات
• باهم‌آیی موضوعات

موضوعات

• تفسیر