نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با رویکرد تفسیری-میانرشتهای و با بهرهگیری از تحلیل معناشناختی-ساختاری و اصل جریان المعنی، مفهوم «تطفیف» در قرآن کریم را بررسی میکند. پرسش اصلی این است که آیا تطفیف صرفاً به کمفروشی در معاملات تجاری محدود میشود یا الگویی فراگیرتر از استاندارد دوگانه در رفتار انسانی را توصیف میکند. دادههای پژوهش از طریق تحلیل مضمون براون و کلارک در شش مرحله پردازش شده و به استخراج چهار مضمون اصلی منجر گردیده است. یافتهها نشان میدهد که تحلیل دقیق حرف «عَلَی» در عبارت «اِکْتَالُوا عَلَى النَّاسِ» در برابر «مِن» در «کَالُوهُمْ»، و تقابل دو فعل «یَسْتَوْفُونَ» و «یُخْسِرُونَ»، ساختار معناشناختیای را آشکار میکند که در آن فاعل برای دریافت حق خود سختگیر و برای ادای حق دیگران سهلانگار است. این الگو که ریشه در خودمحوری و استحقاق روانشناختی دارد، از حوزه اقتصاد فراتر رفته و در روابط کاری، اخلاق حرفهای و رفتار سازمانی نیز قابل ردیابی است. رواج این رفتار در سطح اجتماعی، عدالت تعاملی را تضعیف و سرمایه اجتماعی را تحلیل میبرد. هشدار «وَیْلٌ» در سوره مطففین نه صرفاً تهدیدی اخروی، بلکه اشاره به قانونمندی تاریخی است: جوامعی که بر پایه معیارهای دوگانه بنا میشوند، در معرض فروپاشی اجتماعی قرار میگیرند.
کلیدواژهها
موضوعات
)