نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• زهرا پورظهیر ¹
• رحمت اله عبد اله زاده آرانی ¹
• مهدی ارجمندفر ¹
• مصطفی عباسی مقدم ²

¹ گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور،تهران، ایران

² گروه علوم قرآن وحدیث دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

چکیده

کتاب عیون اخبارالرضا(ع) تألیف شیخ صدوق، از منابع روایی شیعه است که مشتمل بر انبوهی از استنادات قرآنی امام رضا(ع) در مباحث کلامی می‌باشد. عصر آن حضرت با ظهور و گسترش فرقه‌های مختلف کلامی همراه بود که هر یک با برداشت‌های ناصواب از قرآن، به انحراف در عقاید توحیدی، نبوت و امامت دامن می‌زدند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روش‌شناسی استدلال‌های کلامی آن حضرت به قرآن ا انجام شده است. این پژوهش از نوع تحقیقات بنیادی-نظری است و با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد استقرایی صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که امام رضا(ع) در استدلال‌های کلامی خود از هشت روش اصلی برای استناد به قرآن بهره برده است:
۱. تفسیر و تبیین آیات با رویکرد کلامی 2. تأویل و گذر از ظاهر در آیات متشابه 3. جری و تطبیق آیات بر مصادیق اعتقادی و تاریخی. 4. روش استدلال با استنطاق و عرضه به قرآن ، 5. استدلال سلبی و نفی برداشت‌های ناصواب 6. جدال احسن و احتجاج بر پایه مسلمات مخاطب. 7. تبیین ولایت از رهگذر معانی و مصادیق باطنی آیات. 8. آشکارسازی قیود مقدر در آیات
این روش‌ها بر مبانی مستحکم تفسیری مانند جاودانگی قرآن، هدایت‌گری و عدم تحریف استوار می باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که روش‌های استدلال قرآنی امام رضا(ع)، ضمن برخورداری از ویژگی‌هایی همچون هم‌آوایی عقل و نقل، توجه به بافت و زمینه، جامع‌نگری در بهره‌گیری از آیات، اخلاق‌مداری در استدلال و کاربردی‌سازی قرآن در زندگی، می‌تواند الگویی کارآمد برای متکلمان و مفسران معاصر در مواجهه با شبهات جدید کلامی باشد.

کلیدواژه‌ها

• استدلال کلامی
• استناد قرآنی
• امام رضا(ع)
• عیون اخبارالرضا. شیخ صدوق

موضوعات

• زبان قرآن