نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا. علوم قرآن و حدیث. دانشکده الهیات. علامه طباطبایی. تهران . ایران
2 استادیار. علوم قرآن و حدیث. دانشکده الهیات. دانشگاه الزهرا. تهران . ایران
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین نقش محوری «سَمْع» و «مسموعات» در فرآیند هدایتپذیری انسان، به تحلیل توصیفی-تحلیلی آیات مشتمل بر ماده «سَمْع» در قرآن کریم (۱۶۳ آیه) پرداخته است. یافتهها که بر اساس روش تحلیل محتوا و با استخراج ۶۷۹ مضمون پایه و ۳۴ مضمون سازماندهنده تدوین شدهاند، نشان میدهند که «سَمْع» صرفاً یک عمل فیزیولوژیک نیست، بلکه قوهای ادراکی و مؤثر بر سرنوشت معنوی انسان است که او را در برابر مسموعات، مسئول و متعهد میسازد.
بر این اساس، مسموعات به دو گروه اصلی تقسیم میشوند: مسموعات نجاتبخش و مسموعات هلاکبخش. دسته نخست، شامل آیات وحیانی، فرامین الهی، اخبار گذشتگان و تسبیح تکوینی مخلوقات است که گوش سپردن به آنها با تعقل و تدبر، موجب رشد معرفت و هدایت انسان میشود. در مقابل، دسته دوم، شامل سخنان سوء، شایعه و تهمت، سخنان ناآگاهانه، القائات نفسانی و استهزاء حق است که تبعیت از آنها انسان را به ضلالت و گمراهی میکشاند.
تحلیل آیات روشن میسازد که قرآن کریم، با تأکید بر مسئولیت قوای ادراکی، انسان را به هوشیاری و گزینش آگاهانه در برابر شنیدههای خود فرامیخواند و توصیه میکند در برابر مسموعات نجاتبخش، از ادب و دقت بهره گیرد و از مسموعات هلاکبخش کاملاً دوری جوید. این پژوهش نتیجه میگیرد که از منظر قرآن، «سَمْع» عملی کنشگرایانه و انتخابی است که مسیر حرکت انسان را به سوی سعادت یا شقاوت تعیین میکند.
کلیدواژهها: تحلیل محتوا، مسموعات، هدایتپذیری، ضلالت، نجاتبخش، هلاکبخش.
کلیدواژهها
موضوعات
)