زبان قرآن
زهرا پورظهیر؛ رحمت اله عبد اله زاده آرانی؛ مهدی ارجمندفر؛ مصطفی عباسی مقدم
چکیده
کتاب عیون اخبارالرضا(ع) تألیف شیخ صدوق، از منابع روایی شیعه است که مشتمل بر انبوهی از استنادات قرآنی امام رضا(ع) در مباحث کلامی میباشد. عصر آن حضرت با ظهور و گسترش فرقههای مختلف کلامی همراه بود که هر یک با برداشتهای ناصواب از قرآن، به انحراف در عقاید توحیدی، نبوت و امامت دامن میزدند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روششناسی ...
بیشتر
کتاب عیون اخبارالرضا(ع) تألیف شیخ صدوق، از منابع روایی شیعه است که مشتمل بر انبوهی از استنادات قرآنی امام رضا(ع) در مباحث کلامی میباشد. عصر آن حضرت با ظهور و گسترش فرقههای مختلف کلامی همراه بود که هر یک با برداشتهای ناصواب از قرآن، به انحراف در عقاید توحیدی، نبوت و امامت دامن میزدند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روششناسی استدلالهای کلامی آن حضرت به قرآن ا انجام شده است. این پژوهش از نوع تحقیقات بنیادی-نظری است و با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد استقرایی صورت گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که امام رضا(ع) در استدلالهای کلامی خود از هشت روش اصلی برای استناد به قرآن بهره برده است: ۱. تفسیر و تبیین آیات با رویکرد کلامی 2. تأویل و گذر از ظاهر در آیات متشابه 3. جری و تطبیق آیات بر مصادیق اعتقادی و تاریخی. 4. روش استدلال با استنطاق و عرضه به قرآن ، 5. استدلال سلبی و نفی برداشتهای ناصواب 6. جدال احسن و احتجاج بر پایه مسلمات مخاطب. 7. تبیین ولایت از رهگذر معانی و مصادیق باطنی آیات. 8. آشکارسازی قیود مقدر در آیات این روشها بر مبانی مستحکم تفسیری مانند جاودانگی قرآن، هدایتگری و عدم تحریف استوار می باشد. نتایج پژوهش نشان میدهد که روشهای استدلال قرآنی امام رضا(ع)، ضمن برخورداری از ویژگیهایی همچون همآوایی عقل و نقل، توجه به بافت و زمینه، جامعنگری در بهرهگیری از آیات، اخلاقمداری در استدلال و کاربردیسازی قرآن در زندگی، میتواند الگویی کارآمد برای متکلمان و مفسران معاصر در مواجهه با شبهات جدید کلامی باشد.
زبان قرآن
حمیدرضا فهیمی تبار؛ فاطمه بدیعی
چکیده
چکیده:از اصول مهم در محاورات عرفی و اصول عقلایی فهم متن، توجّه به قرائن سخن است که این قراین به درون متنی و برون متنی تقسیم میشود، فهم متن در گرو توجه به قرینهی سیاق، فضا و جغرافیایی است که متن در آن شکل گرفته است. از جمله قراینی که نقش ویژهای در فهم متن دارد توجّه به ویژگی و مختصات مخاطب است. همانگونه که متن بر مقتضای مخاطب شکل میگیرد ...
بیشتر
چکیده:از اصول مهم در محاورات عرفی و اصول عقلایی فهم متن، توجّه به قرائن سخن است که این قراین به درون متنی و برون متنی تقسیم میشود، فهم متن در گرو توجه به قرینهی سیاق، فضا و جغرافیایی است که متن در آن شکل گرفته است. از جمله قراینی که نقش ویژهای در فهم متن دارد توجّه به ویژگی و مختصات مخاطب است. همانگونه که متن بر مقتضای مخاطب شکل میگیرد فهم آن نیز تابع شناخت ویژگیهای مخاطب است. فهم قرآن مثل هر متنی تابع اصول فهم محاوره است. خداوند در خلق این متن، ویژگیهای مخاطب خود را در نظر گرفته است. روش قرآن چه در گوناگونی لحن و بیان و چه در انتخاب واژگان و عبارتها و نیز چگونگی سامانهی جملهها نشان میدهد خداوند به مقتضای مخاطب سخن گفته است؛ متأسّفانه سبقه علمی جامع و کامل و مستقلی در مورد توجه به ویژگی مخاطب وجود ندارد البته مفسران در تفاسیر خود به این اصل توجه کردهاند. این جستار به منظور نشان دادن نقش ویژگیهای مخاطب در شکلگیری تفاوتهای تفسیری است اینکه تفاوتهای تفسیری میتواند نتیجهی توجه یا غفلت از ویژگیهای مخاطب باشد و یا نتیجهی افزایش وزن برخی ویژگیها بر ویژگی مخاطب باشد اساس این جستار است، این جستجو به شیوهی کتابخانهای و تفحّص در تفاسیر صورت گرفته است.
زبان قرآن
احمد امیدوار
چکیده
درک زبان قرآن کریم و پدیدههای زبانیاش یکی از مولفههای اصلی کشف معانی آن است.از جمله اصطلاحات زبانی پرکاربرد در تفاسیر قرآن کریم، عطف تفسیر میباشد که آنگونه که شایسته است به معرفی و معانی مستنبط از آن پرداخته نشده است.پژوهش پیش روی با روشی توصیفی- تحلیلی و با استقراء شواهد قرآنی و اقوال پراکنده در کتب نحوی وتفسیری به معرفی این ...
بیشتر
درک زبان قرآن کریم و پدیدههای زبانیاش یکی از مولفههای اصلی کشف معانی آن است.از جمله اصطلاحات زبانی پرکاربرد در تفاسیر قرآن کریم، عطف تفسیر میباشد که آنگونه که شایسته است به معرفی و معانی مستنبط از آن پرداخته نشده است.پژوهش پیش روی با روشی توصیفی- تحلیلی و با استقراء شواهد قرآنی و اقوال پراکنده در کتب نحوی وتفسیری به معرفی این پدیده زبانی و معانی آن در قرآن کریم پرداخته است و پس از بحث و بررسی به این نتیجه رسید که عطف بین دوجمله یا دو کلمه مترادف عطف تفسیر نام دارد و این فقط توسط دو حرف واو و فاء رخ می دهد البته عطف بین دو کلمه توسط حرف فاء رخ نداده است. و برای معانی تاکید ، توضیح و تبیین معطوف علیه ، بیان سبب و علت معطوف علیه، بیان عظمت و اهمیت معطوف علیه، تفنن در بیان، و...کاربرده شده است.برخی از این اغراض مانندتاکید و توضیح و تبیین معطوف علیه نسبت به مابقی پرکاربردتر هستند و برای برخی از این اغراض فقط یک شاهد مثال توسط مفسرین محترم معرفی شده است.
زبان قرآن
نفیسه آذربایجانی؛ الهام پرنیان
چکیده
قرآن کریم دارای ابعاد گوناگونی از اعجاز است که اعجاز بیانی یکی از وجوه آن میباشد و بدان معناست که همه واژگان و عبارات قرآن در جایگاه مخصوص خود قرار گرفتهاند و هیچ واژه و عبارتی را نمیتوان جایگزین آنها نمود. صفت «خبیر» یکی از صفات الهی است که در 45 آیه از قرآن ذکر شده و به معنای آگاهی از کنه اشیاء، اسرار، نیات و ...است. پژوهش ...
بیشتر
قرآن کریم دارای ابعاد گوناگونی از اعجاز است که اعجاز بیانی یکی از وجوه آن میباشد و بدان معناست که همه واژگان و عبارات قرآن در جایگاه مخصوص خود قرار گرفتهاند و هیچ واژه و عبارتی را نمیتوان جایگزین آنها نمود. صفت «خبیر» یکی از صفات الهی است که در 45 آیه از قرآن ذکر شده و به معنای آگاهی از کنه اشیاء، اسرار، نیات و ...است. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این سوال است که آیا در میان همه آیاتی که به این صفت ختم می شوند، می توان ارتباط معناداری یافت و از این طریق اثبات نمود که هیچ کلمه ای در قرآن بدون حکمت بکار نرفته و میان آیاتی که به انتهای مشابهی میرسند ارتباط موضوعی یکسانی وجود دارد؟ برای پاسخ به این سوال از روش تحقیق تحلیل مضمون استفاده شده است. با تحلیل مضمون این آیات، 45 مضمون پایه، 4 مضمون سازماندهنده و دو مضمون فراگیر به دست آمد. مضامین فراگیر آیات عبارتند از: " آگاهی خداوند از امور دنیوی ظاهری و باطنی" و" آگاهی خداوند از امور اخروی ظاهری و باطنی " که با دستیابی به این دو مضمون فراگیر، وحدت رویه و انسجام محتوایی آیات دربردارنده صفت خبیر به اثبات رسید.
زبان قرآن
عزت ملاابراهیمی؛ ناهیده قادر
چکیده
تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مطالعات میانرشتهای، با تمرکز بر پیوند ناگسستنی زبان و جامعه، امکان واکاوی لایههای پنهان متون را فراهم میآورد. این رویکرد با عبور از مرزهای تحلیل صرفِ زبانی، به کشف روابط قدرت و بازتولید ایدئولوژی در متن میپردازد. لذا میتواند الگویی نوین برای تحلیل گفتمان متون دینی و ...
بیشتر
تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یکی از رویکردهای نوین در مطالعات میانرشتهای، با تمرکز بر پیوند ناگسستنی زبان و جامعه، امکان واکاوی لایههای پنهان متون را فراهم میآورد. این رویکرد با عبور از مرزهای تحلیل صرفِ زبانی، به کشف روابط قدرت و بازتولید ایدئولوژی در متن میپردازد. لذا میتواند الگویی نوین برای تحلیل گفتمان متون دینی و تبیین مبانی تفسیری اسلامی ارائه دهد. قرآن کریم به عنوان متن مقدس دینی، از ظرفیتهای بینظیری در تحلیل گفتمانی برخوردار است. قصص قرآنی به ویژه داستان پیامآوران الهی، افزون بر جنبههای تاریخی و اعتقادی، دارای آموزههای عمیق تربیتی و اجتماعی است که با بهرهگیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی میتوان به واکاوی ابعاد مختلف آنها پرداخت. از این رو پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و با بهرهگیری از مدل سهسطحی فرکلاف (توصیف، تفسیر و تبیین)، به تحلیل داستان حضرت یونس(ع) در قرآن کریم پرداخته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که قرآن کریم با به کارگیری ظرفیتهای زبانی در این داستان، گفتمان توحیدی را در تقابل با گفتمان شرکآمیز بازتولید میکند. افزون بر آن واکاوی سیر تحول عاطفی حضرت یونس (ع) از خشم به توکل، این داستان را به الگویی جهانشمول برای مدیریت بحرانهای روحی بدل کرده است.
زبان قرآن
عرفان چهری
چکیده
پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظری معناشناسی ساختاری، با محوریت آرای توشیهیکو ایزوتسو(Toshihiko Izutsu)(1914-1993م)، به تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم پرداخته است. در گام نخست، با بهرهگیری از سه محور همنشینی، جانشینی و تقابل، پیوستگی هفت واژۀ کلیدی «رَجاء»، «طَمَع»، «اَمَل»، «تَمَنّی»، ...
بیشتر
پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و در چهارچوب نظری معناشناسی ساختاری، با محوریت آرای توشیهیکو ایزوتسو(Toshihiko Izutsu)(1914-1993م)، به تحلیل میدان معنایی «امید و رجاء» در قرآن کریم پرداخته است. در گام نخست، با بهرهگیری از سه محور همنشینی، جانشینی و تقابل، پیوستگی هفت واژۀ کلیدی «رَجاء»، «طَمَع»، «اَمَل»، «تَمَنّی»، «اُمنیّه»، «رَغب» و «سُؤل» در قالب یک میدان معنایی واحد اثبات گردیده است. در گام بعدی، مؤلّفههای معنایی هر یک از این واژگان با تکیه بر روابط ساختاری آنها تحلیل و جایگاه اختصاصی هر واژه در این شبکه تبیین شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد این واژگان در یک نظام سلسلهمراتبی قرار دارند که «رَجاء» به عنوان مفهوم کانونی و نقطۀ تعادل، «رَغب» به عنوان میل زیرساختی و منشأ همۀ آرزوها، و سایر واژگان به عنوان قطبهای مثبت، منفی یا اظهاری در پیرامون آن عمل میکنند. دستاورد بنیادین این تحقیق، کشف الگویی ساختاری از روابط این مفاهیم و تبیین دقّت حکیمانۀ کاربست آنها در گسترة وحی است، که الگویی برای مطالعات مشابه در حوزۀ معناشناسی قرآن ارائه میدهد.
زبان قرآن
فاطمه جعفری کمانگر؛ رمضانعلی تقی زاده چاری
چکیده
قرآن مجید به عنوان گنجینهای از روایات کهن با ویژگیهای روایی مختص به خود، دارای داستانهایی با ساختارهای مختلف است. برخی از داستانها از ساختاری منظمتر و متوالی برخوردارند و در یک سوره جمع آمدهاند و برخی دیگر ساختارهایی پیچیدهتر و پراکندهتر دارند و هر بخش آن در یک سوره روایت شده است. ساختارشناسان با بیان ویژگیهای مختلف ...
بیشتر
قرآن مجید به عنوان گنجینهای از روایات کهن با ویژگیهای روایی مختص به خود، دارای داستانهایی با ساختارهای مختلف است. برخی از داستانها از ساختاری منظمتر و متوالی برخوردارند و در یک سوره جمع آمدهاند و برخی دیگر ساختارهایی پیچیدهتر و پراکندهتر دارند و هر بخش آن در یک سوره روایت شده است. ساختارشناسان با بیان ویژگیهای مختلف ساختارهای روایت، در صدد کشف مختصات مشترک داستانها و روایات هستند. کلود برمون یکی از روایتشناسان ساختارگرا است که الگوی خاص خود را مبتنی بر توالی پیرفتها، برای شناخت ساختار روایت ارائه داده است. پژوهش حاضر به روش تحلیلی نگاشته شده است و به بررسی ساختارگرایانة داستان یوسف (ع) به عنوان بلندترین و منسجمترین داستان قرآن، بر اساس نظریة کلود برمون پرداخته است. نتایج این تحلیل نشان میدهد: این داستان از توالیای مرکب و پیچیده در ساختار برخوردار است؛ اما با وجود این که در کلیت خود برخوردار از نظم روایی مد نظر کلود برمون است، دارای پایان بندی متفاوتی است که از ساختار مد نظر کلود برمون و نظم ساختاری داستانهای کهن فراتر میرود و الگوی منحصر به فردی را ارائه میدهد.
زبان قرآن
بهزاد مریدی
چکیده
مفاهیم درهر زبانی بازنمونی از نظام اندیشهای و همبسته به عناصر فرازبانی و بازتاب دهنده بافتار با سویههای ناهمسان اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است و نشان از همپیوندی و همکنشی نظام زبانی وغیرزبانی است. دراین میان مفاهیم آرمانی آزادی و عدالت اجتماعی با بهرهمندی ازجایگاه ویژه در زیست اجتماعی، دارای برداشتها ناهمسان در نظام گفتمانی ...
بیشتر
مفاهیم درهر زبانی بازنمونی از نظام اندیشهای و همبسته به عناصر فرازبانی و بازتاب دهنده بافتار با سویههای ناهمسان اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است و نشان از همپیوندی و همکنشی نظام زبانی وغیرزبانی است. دراین میان مفاهیم آرمانی آزادی و عدالت اجتماعی با بهرهمندی ازجایگاه ویژه در زیست اجتماعی، دارای برداشتها ناهمسان در نظام گفتمانی متعدد است. این پژوهه با روش تحلیل گفتمان انتقادی به عنوان یکی از نظریههای میان رشتهای در زبانشناسی، درپی صورت بندی چیستی و چگونگی رابطه عدالت اجتماعی و آزادی درگفتمان قرآن کریم و نظام لیبرالیسم و تبیین رویآوری این گفتمانها در امکان یا عدم تحقق توأمان این دو مفهوم در زیست اجتماعی است. ناهمسانی برداشت ها و رویآوری گفتمانها درباره پیوند میان آزادی و عدالت اجتماعی، از یافتههای جستار حاضر است. براین اساس گفتمان لیبرال رأی به اولویت آزادی به عدالت اجتماعی داده اما قرآن کریم همکنشی، با همآیی و همحضوری این مفاهیم را درعرصه اجتماعی روا دانسته است.
زبان قرآن
محمدرضا حاجی اسماعیلی حسین آبادی؛ داود اسماعیلی دهاقانی؛ مرضیه یزدیان پور
چکیده
دو واژه وحی و ندا درلغت و سیاق آیات قرآن، با کاربردهای متفاوت از ارزش انفرادی وترکیبی ویژه ای برخوردارند. لذا ترجمه و فهم درست آنها منوط به درک و آگاهی از همنشینی واژگان ، شرایط زمان نزول، و ترکیب بافت و ساختار جملات است. پژوهش حاضر پس از بررسی مفهوم لغوی واژگان "وحی و ندا" با روش تحلیل محتوا و تحلیل نمونه هایی از آیات قرآن، بررسی نموده ...
بیشتر
دو واژه وحی و ندا درلغت و سیاق آیات قرآن، با کاربردهای متفاوت از ارزش انفرادی وترکیبی ویژه ای برخوردارند. لذا ترجمه و فهم درست آنها منوط به درک و آگاهی از همنشینی واژگان ، شرایط زمان نزول، و ترکیب بافت و ساختار جملات است. پژوهش حاضر پس از بررسی مفهوم لغوی واژگان "وحی و ندا" با روش تحلیل محتوا و تحلیل نمونه هایی از آیات قرآن، بررسی نموده و باورمند گردیده که اشتراکات و افتراقاتی که در معنای لغوی این دو واژه وجود دارد، با توجه به سیاق و بر اساس قرائن درون متنی و برون متنی آیات قرآن از نوع ترادف جزئی و کلی است. در این مقاله توسعۀ واژگان مترادف که برگرفته از متن قرآن است، مورد بررسی قرار گرفته. بدیهی است در زمینۀ ترادف یا عدم ترادفِ واژگانی، ملاک و معیار سنجش و ارزیابی خودِ آیات قرآن است. نتیجه آن که پس از مقایسۀ این دو واژه دانسته می شود که در برخی از آیات قرآن، واژۀ "ندا" در مفهوم"وحی"به کار رفته است.
زبان قرآن
سودابه بروجی
چکیده
چکیده:در این جستار، با روش توصیفی- تحلیلی وبا الهام از نظریه-ی «گفتمان سکوت»، نخست سخن مختصری از بُن مایهی «گفتمان سکوت» تبیین شده؛ سپس انواع کارکردهای آن در سه سطح ساختاری، معنایی وکاربردشناختی در سه محور جانشینی، همنشینی وبرهمکنش در سورهی مبارکه قصص ارائه گشته است. پژوهشگر در این پژوهش، در پی یافتن پاسخی مبرهن به ...
بیشتر
چکیده:در این جستار، با روش توصیفی- تحلیلی وبا الهام از نظریه-ی «گفتمان سکوت»، نخست سخن مختصری از بُن مایهی «گفتمان سکوت» تبیین شده؛ سپس انواع کارکردهای آن در سه سطح ساختاری، معنایی وکاربردشناختی در سه محور جانشینی، همنشینی وبرهمکنش در سورهی مبارکه قصص ارائه گشته است. پژوهشگر در این پژوهش، در پی یافتن پاسخی مبرهن به این سؤال است که مصادیق گفتمان سکوت در سورهی قصص، چگونه موجبات ارائهی تفاسیر گوناگون از داستان حضرت موسی (ع) را در این سوره فراهم آورده است؟ نتایج تحقیق حاکی از آن است که سکوت ساختاری با حذف بخشی از کلمات وجملات وارجاع پس رو ضمیر، زمینه را برای ایجاز واختصار در روایت فراهم آورده است وسکوت معنایی، با فضاسازی وتصویرپردازی، از طریق جانشینی مفاهیم مجازی واستعاری، درک معانی آیات را ملموس تر کرده است وسرانجام سکوت کاربرد شناختی با ارائه-ی مفاهیم عمیق در قالب واژگان اندک، بستری از مضامین تضمنی فراهم آورده است که مخاطب را به دقت در پیشانگارها، وبازاجرایی مفاهیم آیات الهی فرا میخواند.
زبان قرآن
زهرا نادعلی
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل تشبیهات ضمنی در دوازده آیه منتخب از قرآن کریم با موضوع قیامت و جهان دیگر میپردازد. در این مطالعه، هجده تشبیه ضمنی استخراج و بر اساس معیارهای بلاغی مانند وجود یا عدم وجود ادات تشبیه و وجه شبه، نوع ترکیب و ادراک حسی، مورد تحلیل قرار گرفتند. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از رویکرد بلاغی و زبانشناسی، ...
بیشتر
پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل تشبیهات ضمنی در دوازده آیه منتخب از قرآن کریم با موضوع قیامت و جهان دیگر میپردازد. در این مطالعه، هجده تشبیه ضمنی استخراج و بر اساس معیارهای بلاغی مانند وجود یا عدم وجود ادات تشبیه و وجه شبه، نوع ترکیب و ادراک حسی، مورد تحلیل قرار گرفتند. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از رویکرد بلاغی و زبانشناسی، آیات انتخاب شده از نظر نوع تشبیه، تأثیر ادات و وجوه تشبیه و ویژگیهای بلاغی مورد مطالعه قرار گرفتند. یافتهها نشان میدهد که تمامی تشبیهات مذکور از نوع مؤکد و مجمل بوده و به همین دلیل از اوج بلاغت برخوردارند. همچنین، تشبیهات حسی به حسی (مشهود به مشهود) با بیشترین فراوانی مشاهده شده است و تشبیهات مفرد به مفرد نیز بیشترین ترکیب را تشکیل میدهند که به افزایش وضوح و تأثیرگذاری در انتقال مفاهیم قیامت کمک میکند. این پژوهش تأکید دارد که تشبیههای ضمنی در قرآن کریم به دلیل موجز بودن، عدم استفاده مستقیم از ادات و برقراری شباهتهای ظریف، در عین اختصار، معانی عمیق و قابل تأملی را به مخاطب ارائه میدهند.
زبان قرآن
ربابه عزیزی؛ زهره اخوان مقدم
چکیده
نگاهی به تفاسیر فریقین درباره چیستی «ملکوت» بیانگر آن است که اکثرا به معناشناسی لغوی پرداخته و بیان عبارت «شدت در مُلک» بیشترین نمود را در تفاسیر دارد، در حالیکه صرف معنای لغوی گویای حقیقت امر نیست. نگاره حاضر با روش توصیفی- تحلیلی بهبررسی تفاوت معنایی «مُلک» و «ملکوت» با توجه به روابط همنشینی و تاکیدهای ...
بیشتر
نگاهی به تفاسیر فریقین درباره چیستی «ملکوت» بیانگر آن است که اکثرا به معناشناسی لغوی پرداخته و بیان عبارت «شدت در مُلک» بیشترین نمود را در تفاسیر دارد، در حالیکه صرف معنای لغوی گویای حقیقت امر نیست. نگاره حاضر با روش توصیفی- تحلیلی بهبررسی تفاوت معنایی «مُلک» و «ملکوت» با توجه به روابط همنشینی و تاکیدهای بلاغی پرداخته است. تحقیقات نشان داد: میزان فراوانی استفاده از علم معانی هم چون تقدیم و تاخیر مسند بر مسندالیه، استفهام و تکرار در آیات «ملکوت» نسبت به «مُلک» بیشتر است. از نظر معناشناسی نیز کلمه «مُلک» هم نشین ریشه های «سبح»، «حمد»، «قدر»، «خلق»، «شیء»، «شفع» و مباحث قیامت است و کلمه «ملکوت» همنشین ریشههای «نظر»، «رأی» و «أمر» است که بیانگر تفاوت رتبه در درک مقامات ملکوت است، هم چنین عالم «مُلک» قابل مشاهده، جاری در زمان و مکان است و عالم «ملکوت» عاری از تدریج، زمان و مکان و فقط به اذن الهی قابل مشاهده است و مالکیت مطلق هر دو جهان از آن خداوند است.
زبان قرآن
حدیث ریاحی؛ فریده امینی؛ بی بی سادات بهابادی
چکیده
جُناح از واژههای حوزۀ معنایی مفهوم گناه در قرآن کریم است. برای تبیین هر مفهوم در نظام معنایی قرآن کریم علاوه بر تمرکز بر باهمآیندهای آن التفات به معنای واژه در نیای آن از اهمیت خاصی برخوردار است که در این راستا ریشهشناسی تاریخی خودنمایی خواهد کرد. این مطالعه عهدهدار تبیین و تدقیق معنای جُناح در قرآن کریم با روشهای معناشناسی ...
بیشتر
جُناح از واژههای حوزۀ معنایی مفهوم گناه در قرآن کریم است. برای تبیین هر مفهوم در نظام معنایی قرآن کریم علاوه بر تمرکز بر باهمآیندهای آن التفات به معنای واژه در نیای آن از اهمیت خاصی برخوردار است که در این راستا ریشهشناسی تاریخی خودنمایی خواهد کرد. این مطالعه عهدهدار تبیین و تدقیق معنای جُناح در قرآن کریم با روشهای معناشناسی و بررسی تبارشناسی آن در زبانهای سامی است. دادههای ریشهشناسی از کاربست نیای جُناح در مفاهیم کوه، تیرگی شب و تاریکی شدید در زبانهای سامی حکایت دارد که در این معانی مؤلفههای ثقالت (سنگینی) و ظلمت خودنمایی میکند و تتبع روابط همنشینی نیز از وجود مؤلفههای ثقالت و منع در بافت قرآن کریم سخن میگوید. ردیابی مؤلفۀ سنگینی در زبانهای سامی، سبب تقویت کاربست نیای این واژه در زبانهای خانوادۀ عربی میشود. واژگان جانشین از وجود دو مؤلفۀ ضرر و تنگی در جناح حکایت میکند و روابط تقابلی نیز مؤیدی بر وجود مؤلفۀ گرفتگی و انسداد در بافت معنایی آن است، که شاهدی بر مؤلفۀ منع در تعمق روابط همنشینی است.
زبان قرآن
علی پریمی
چکیده
بی شک یکی از عوامل مهم وتاثیر گذار در تلقی شفاف از مرزهای معرفتی اسلام ناب با تفکرات التقاطی ناشی از پیوند ناقص اپیستمولوژی غربی و کلام دینی، شناخت درست از مقوله روشنفکری است. البته توجه به مقوله روشنفکری مدرنیت وخطر آن برای دیانت نباید. مارا از التفات به سنت گرایی مذموم وتحجرگرایی باز دارد. . رویکرد متحجرانه و مبلّغ دینداری ناآگاهانه ...
بیشتر
بی شک یکی از عوامل مهم وتاثیر گذار در تلقی شفاف از مرزهای معرفتی اسلام ناب با تفکرات التقاطی ناشی از پیوند ناقص اپیستمولوژی غربی و کلام دینی، شناخت درست از مقوله روشنفکری است. البته توجه به مقوله روشنفکری مدرنیت وخطر آن برای دیانت نباید. مارا از التفات به سنت گرایی مذموم وتحجرگرایی باز دارد. . رویکرد متحجرانه و مبلّغ دینداری ناآگاهانه در مقابل دینداری عقلانی ،گفتمان عقلانی ولایی تشیع را تهدید می کند باور ما براین است. که هم روشنفکران دینی مدرن وهم تحجرگرایان دو روی یک سکه اند که از مرداب التقاط ریشه می گیرندکه به لحاظ معرفتی نمی توانند دارای بصیرت دینی باشند دگر اندیشی روشنفکری ،التقاط دین با باورهای مدرن به نام نوآوری است. وتحجر، التقاط دین با خمودگی ها ودگم اندیشی های خود خواهانه به نام تعبد و تسلیم است.. روشنفکری دینی به لحاظ معرفتی در صورتی می تواند باورهای دینی وجامعه را به مخاطره نیندازد که همراه با بصیرت باشد.جامعه ای که از بصیرت لازم برخوردار باشد. نه تنها حق را می بیند وباطل را در چهره های گوناگون تشخیص می دهد بلکه عملاً از حق جانبداری می کند واز پیشوایان حق اطاعت می نماید چنین جامعه و مردمی با رهبران الهی صادقانه رفتار می کنند و در عوض، درسختی ها ومشکلات مورد اعتمادآنها هستند ودر دام دشمنان قرار نمی گیرند تقویت بصیرت ایجاب نمود که ره نمودهای جامع وسازنده قرآن واهل بیت(ع)درباره بصیرت را با روش تحلیلی -توصیفی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای مورد تحقیق و بررسی قرار دهیم.
زبان قرآن
عباس نجفی؛ جواد رنجبر
چکیده
ابواب ثلاثی مزید که حاصل تغییر در افعال ثلاثی مجرّد با هدف توسعه معنایی هستند، یکی از انواع کلمه به شمار میآیند که ترجمه دقیق و روشمند هر یک از بابهای آن کمک در خور توجهی به دریافت بهتر و عمیقتر پیام میکند. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و هدف بهرهگیــری دقیقتر از مضامین و مفاهیم باب تفاعل به عنوان یکی از پرکاربردترین ...
بیشتر
ابواب ثلاثی مزید که حاصل تغییر در افعال ثلاثی مجرّد با هدف توسعه معنایی هستند، یکی از انواع کلمه به شمار میآیند که ترجمه دقیق و روشمند هر یک از بابهای آن کمک در خور توجهی به دریافت بهتر و عمیقتر پیام میکند. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و هدف بهرهگیــری دقیقتر از مضامین و مفاهیم باب تفاعل به عنوان یکی از پرکاربردترین ابواب ثلاثی مزید در قرآن، کوشیده تا معنای ســاختها و کارکردهای مختلف آن را مورد بحث و بررسی قرار دهد و با روش معناشناسی توصیفی و بهرهگیری از متون تفسیری و زبانی، ساختهای مختلف تفسیری و معنایی این باب را واکاوی و بررسی نماید.نتایج پژوهش حاکی از آن است که در قرآن کریم، به اقتضای سخن گفتن بر اساس احوال مخاطبان توجه ویژهای رفته است و صیغههای باب تفاعل بسته به احوال مخاطب، در پارهای موارد بر اساس معنای غالب آن که مشارکت است به کار رفته است و در موارد زیادی نیز در معانی دیگری همچون تظاهر، مبالغه، تکرار ریشه فعل، قوّت صدور فعل از جانب فاعل، معنای تتابع و پی در پی آمدن، ظاهر شدن نتیجه فعل و حصول تدریجی آن به کار رفته است.
زبان قرآن
هادی رزاقی هریکنده ئی
چکیده
در تفسیر باید در کنار مفهوم سازی؛ تصویر سازی هنری قرآن نیز اصل قرار گیرد زیرا هر تصویری در قرآن برای خود اصالت داشته، و به موقعیت خاصی اشاره می کند و ما نمی توانیم تصویرهای دیگر را به جای آنها به کار ببریم. مع الوصف برخی مفسران در توضیح آیات؛ ضمن تغییراتی در معنا تصویر سازی خودشان را جایگزین آیات نموده که این عمل موجب تغییر در عبارتهای ...
بیشتر
در تفسیر باید در کنار مفهوم سازی؛ تصویر سازی هنری قرآن نیز اصل قرار گیرد زیرا هر تصویری در قرآن برای خود اصالت داشته، و به موقعیت خاصی اشاره می کند و ما نمی توانیم تصویرهای دیگر را به جای آنها به کار ببریم. مع الوصف برخی مفسران در توضیح آیات؛ ضمن تغییراتی در معنا تصویر سازی خودشان را جایگزین آیات نموده که این عمل موجب تغییر در عبارتهای قرآنی شده است. یکی از موارد تغییر؛ تغییر در اوصاف است. آنان معانی دیگری برای اوصاف بیان شده در قرآن در نظر گرفته اند که این امر؛ ضمن تغییر در عبارتهای قرآنی؛ موجب عدم درک مفهوم سازی و نکات نهفته در قرآن گردیده است. به طور مثال: برخی مفسرین "ماتیّ" را در تفسیرشان به معنای "آتی" و اسم فاعل دانسته اند. یا در آیه "مقام امین" «امین» را وصف مقام نگرفته؛ بلکه آن را وصف برای صاحب مقام دانستهاند. این پژوهش در صدد است تا بیان نماید با تصویر سازی هنری قرآن هیچ نیازی به تغییر اوصاف در تفسیر نیست؛ زیرا تغییر اوصاف؛ ضمن تاثیر در مفهوم سازی قرآنی موجب تغییر در معنا نیز می شود و از آنجائی که هر آیه بر موقعیت خاصی اشاره دارد باید از تعبیر خاصی که آن موقعیت را نشان می دهد بهره جست.
زبان قرآن
ساره تنافرد؛ محمد مهدی آجیلیان مافوق
چکیده
دربارة چیستی تفسیر و تحلیل ماهیت آن، دیدگاههای مختلفی ارائه شدهاست. مفسران سنتگرای اسلامی، غایت تفسیر را بیان مفاد استعمالی آیات و کشف مراد الهی می دانند؛ در مقابل رویکردهای جدید هرمنوتیکی و زبان شناختی، یافتههای مفسر یا دلالتهای پیدا و پنهان متن را به عنوان غایت تفسیر نام می-برند. در این پژوهش به منظور بررسی ماهیت و چیستی ...
بیشتر
دربارة چیستی تفسیر و تحلیل ماهیت آن، دیدگاههای مختلفی ارائه شدهاست. مفسران سنتگرای اسلامی، غایت تفسیر را بیان مفاد استعمالی آیات و کشف مراد الهی می دانند؛ در مقابل رویکردهای جدید هرمنوتیکی و زبان شناختی، یافتههای مفسر یا دلالتهای پیدا و پنهان متن را به عنوان غایت تفسیر نام می-برند. در این پژوهش به منظور بررسی ماهیت و چیستی تفسیر، در مطالعهای تطبیقی، برخی مؤلفههای فعلیتبخشی به متن در نگاه اکو، تبیین و با رویکرد مفسران اجتهادگرای سنتی مقایسه شدهاست. بر اساس نتایج پژوهش، در نظریه نشانهشناسی اکو، میان قصد مؤلف و قصد مفسر، امکان سومی به نام قصد متن وجود دارد. براساس این نظریه، طی یک فرایند، عملی را که مؤلف آغاز کرده، خواننده تکمیل میکند و در این میان، مفهوم متن شکل میگیرد. در واقع نظریه اکو، مفهوم تفسیر را از "کشف مراد" به "فعلیتبخشی به مراد" سوق میدهد. اکو، برخلاف رویکرد مفسران سنتگرای اسلامی، فعلیتبخشی تفسیری را همان فهم متن میداند که قصد مؤلف در فرایند آن به عنوان معیار درستی و نادرستی فهم نقش دارد. براین اساس، توان پنهان متن در تفسیرِ نامحدود و داشتن معانی بسیار، باعث پذیرش هر نوع کنش تفسیری نیست و متن خود سبب ایجاد محدودیت در قبول تفسیرهای ممکن است.
زبان قرآن
بهنام فعلی؛ جواد خانلری؛ ابراهیم نامداری
چکیده
معناشناسی یکی از علومی است که به بررسی معانی واژهها با تکیه بر معیارهای مختلف میپردازد و میتواند جهان را آن گونه که انسانها متصور میشوند توضیح دهد. در این دانش که برای بررسی واژهها از علوم مختلفی مانند زبان-شناسی، تاریخ، جامعهشناسی و ... کمک میگیرد، معنای هر واژه یا عبارت با ویژگیهای چون چشم اندازی بودن معنا، پویا و انعطاف ...
بیشتر
معناشناسی یکی از علومی است که به بررسی معانی واژهها با تکیه بر معیارهای مختلف میپردازد و میتواند جهان را آن گونه که انسانها متصور میشوند توضیح دهد. در این دانش که برای بررسی واژهها از علوم مختلفی مانند زبان-شناسی، تاریخ، جامعهشناسی و ... کمک میگیرد، معنای هر واژه یا عبارت با ویژگیهای چون چشم اندازی بودن معنا، پویا و انعطاف پذیری آن، دایرة المعارفی بودن، و اصل کاربردی آن به تبیین دقیقی از خود کمک میکند. قرآن کریم منبع عظیمی از زیباییهای لفظی و معنایی در میان همه متون است که از این میان افعال ناقصه بخش عمدهای از الفاظ این کتاب آسمانی را تشکیل میدهد؛ افعال ناقصه در معانی متفاوتی برحسب بافت و موقعیّت متن به کار رفته است و دلالتهای گوناگونی را به مخاطب منتقل میکند. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانهای، دلالتهای لفظی و معنایی «لیس» را در 5 جزء نخست قرآن کریم مورد بررسی و تحلیل قرار داده است تا دلالتهای گوناگون این فعل را که اغلب زبان آموزان گمان میکنند فقط بر معنای نفی محض دلالت دارد، ذکر و تبیین کند. مهم-تریم دستاوردهای این پژوهش آن است که فعل لیس با توجّه به موارد متعدّدی که به عنوان شأن نزول آن در آیات مختلف گفته شده، دلالتهای مختلفی از جمله نفی، نهی، هشدار، آرامش و اطمینان دادن، اباحه و تخییر دارد که این معنا در کنار توجّه به شأن نزول فعل مذکور، از رهگذر اهتمام به واژگان همجوار آن نیز قابل برداشت است.
زبان قرآن
پرویز آزادی
چکیده
سوره مبارکه کهف به دلیل محتوای خاص همواره مورد توجه محققان بوده است. یکی از روشهای تحلیل ساختار و محتوای این سوره، دانش روایتشناسی است. با بهرهگیری از این دانش، ساختار تمامی روایتهای سوره به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گرفت و عنصر مشترک تمامی مراحل روایتها (دانایی) استخراج شد. قابل توجه اینکه در همگی روایتهای این سوره و در ...
بیشتر
سوره مبارکه کهف به دلیل محتوای خاص همواره مورد توجه محققان بوده است. یکی از روشهای تحلیل ساختار و محتوای این سوره، دانش روایتشناسی است. با بهرهگیری از این دانش، ساختار تمامی روایتهای سوره به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گرفت و عنصر مشترک تمامی مراحل روایتها (دانایی) استخراج شد. قابل توجه اینکه در همگی روایتهای این سوره و در مراحل چهارگانه هر روایت (مقدمه چینی، شروع بحران، اوج بحران، خروج از بحران) مولفه دانایی حداقل یک و حداکثر چهار بار تکرار شده است؛ یعنی روایتی در این سوره نیست که در آن پیرامون نقش و ارزش دانایی سخنی گفته نباشد. در برخی روایتها آگاهی عامل ایجاد بحران و در برخی دانایی عامل خروج از بحران است. توجه به مولفه دانایی در تمامی روایتها نشانگر این است دانایی میتواند هم خود عامل بحران و هم فروکاهنده بحران باشد. تبیین روایتشناختی از روایتهای سوره کهف نشانگر پیوستاری مفهومی سوره، از ابتدا تا انتها، بر اساس مولفه دانایی است.
زبان قرآن
آمنه دقیق شیرازی؛ مریم ولایتی؛ سید محمدعلی قائم مقامی الحسینی
چکیده
معناشناسی تاریخی و توصیفی واژگان قرآن،از روشهای نوین پژوهش در قرآن کریم است. این روش برای واژگانی به کار می رود که دارای معانی متعدد در قرآن هستند و لازمست معنای واژه در هر آیه و سیر تطور آن با توجه به منابع پیشین کشف شود. واژه أمة از نظر مفسران، در تمامی موارد استعمال آن، در یک معنا به کار نرفته بلکه ،مطابق با سیاق هر آیه، در معانی ...
بیشتر
معناشناسی تاریخی و توصیفی واژگان قرآن،از روشهای نوین پژوهش در قرآن کریم است. این روش برای واژگانی به کار می رود که دارای معانی متعدد در قرآن هستند و لازمست معنای واژه در هر آیه و سیر تطور آن با توجه به منابع پیشین کشف شود. واژه أمة از نظر مفسران، در تمامی موارد استعمال آن، در یک معنا به کار نرفته بلکه ،مطابق با سیاق هر آیه، در معانی متعدد ذکر شده و به نظر میرسد تاکنون ابعادمعنایی این واژه برای قرآنپژوهان بهخوبی روشن نشده است. دراین پژوهش ابتدا با رویکرد درزمانی، سیر تطور واژه و معناشناسی آن قبل و بعد از نزول قرآن مورد بررسی قرارمیگیرد.طبق رویکرد درزمانی هرچند این واژه و مشتقات آن در متون عبری، آرامی و سریانی و نیز در عهدین و اشعار جاهلی به چشم میخورد اما به دلیل وجود مشتقات دیگر در زبان های غیرعربی، واژهای دخیل است. این واژه در طول تاریخ دچار توسعهی معنایی گشته و به حوزه های معنایی اجتماع، دین، زمان، الگو و اسوه و حوزه معنایی غیرانسان نیز راهیافته است. در گام بعد، از طریق معناشناسی همزمانی، با تحلیل کاربردها و از طریق استخراج مفاهیم همنشین و جانشین امّة، مشخص شد که این واژه بیشترین همنشینی را با لغت واحدة داشته که تحلیل ویژگی همنشینهای آن، در یافتن جانشین امّة راهگشاست. اما تحلیل نهایی مربوط به شناخت جانشینهای امّة است که با بررسی همنشینهای واحدة مشخص شد که واژهی نفس میتواند به عنوان بهترین جانشین برای واژهی امّة شناخته شود.
زبان قرآن
علی محمدی آشنانی؛ فاطمه اسبقی؛ ربابه عزیزی
چکیده
یکی از ویژگیهای پیامبر گرامی(ص) در قرآن کریم فرونهادن «إصر» و «أغلال» میباشد: «وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلَالَ الَّتِی کَانَتْ عَلَیْهِمْ» (اعراف/ 157) که مفسران، درباره معنا و مصادیق آیه، آرای گوناگونی ابراز کردهاند. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی- تطبیقی، به نقش صرفی- نحوی واژگان «إصر» و «أغلال، ...
بیشتر
یکی از ویژگیهای پیامبر گرامی(ص) در قرآن کریم فرونهادن «إصر» و «أغلال» میباشد: «وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلَالَ الَّتِی کَانَتْ عَلَیْهِمْ» (اعراف/ 157) که مفسران، درباره معنا و مصادیق آیه، آرای گوناگونی ابراز کردهاند. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی- تطبیقی، به نقش صرفی- نحوی واژگان «إصر» و «أغلال، معناشناسی براساس روابط همنشینی و سپس به بیان دیدگاههای مفسران فریقین پرداخته است.یافتههای این پژوهه، نشانگر آن است که از نظر معناشناسی، واژه «إصر» به همراه خود نوعی سنگینی و ثقل دارد و واژه «أغلال» دارای چهار معنای: 1-زنجیرهای باطنی-درونی، 2- غل و زنجیرهای ظاهری 3-تکالیف سنگین4-کنایه از قدرت و امساک است. در تفاسیر شیعه، برای واژهی «إصر» دو معنای «سنگینی تکالیف مشقت بار» و «گناه خاص» به معنای عدم معرفت امام، ذکر شده است، ولی تفاسیر اهل سنت، آن را فقط به معنی «سنگینی تکالیف مشقتبار قوم یهود» دانستهاند.این معنای، مورد اتفاق را، شواهد درون و برونمتنی، تأیید میکند. همچنین مفسران شیعه در تبیین واژه «أغلال» به پنج معنای الف) «تکالیف شاقه» ب) عدم فهم و درک فیوضات، امور بدعت گون و تفسیر به رأی، ج) تکالیف و امتحانات زنجیرگون بنیاسرائیل ود) «زنجیر هوا و هوس ها» دانسته؛ ولی همه تفاسیر اهل سنت، آنرا نیز به معنای «زنجیرگون بودن همان تکالیف شاقه» شتاساندهاند که بهنظر نگارندگان با اصل اقتصاد کاربرد واژگان، عدم تکرار و لزوم توجه به تفاوت معنایی و مصداقی اصر و اغلال ، سازگار نیست.
زبان قرآن
عبد الهادی فقهی زاده؛ زهرا خیراللهی؛ فاطمه ملک احمدی
چکیده
زبان دین یکی ازاصطلاحات نوپدید درمطالعات غربی است که با هدف رمزگشایی از عبارات غامض عهدین به کار رفته است.این اصطلاح مانند دیگرمسائل علمی جدید ،متفکران مسلمان را به تامّل واداشته تادر موضوعی جدید به نام زبان قرآن قلم بزنند،که بعضی از مسائل آن از سوی علمای پیشین طرح شده بود.دو عامل زیربنای نظرات این پژوهشگران را تشکیل داده است،یکی ...
بیشتر
زبان دین یکی ازاصطلاحات نوپدید درمطالعات غربی است که با هدف رمزگشایی از عبارات غامض عهدین به کار رفته است.این اصطلاح مانند دیگرمسائل علمی جدید ،متفکران مسلمان را به تامّل واداشته تادر موضوعی جدید به نام زبان قرآن قلم بزنند،که بعضی از مسائل آن از سوی علمای پیشین طرح شده بود.دو عامل زیربنای نظرات این پژوهشگران را تشکیل داده است،یکی شباهت ظاهری واژه های قرآن با زبان عربی ودیگری مبنای اعتقاد توحیدی آنان.نوشتار حاضر به تحلیل نظرات دو دانشمند شیعی معاصر،یعنی علامه طباطبایی و میرزا مهدی اصفهانی در باب فهم همگانی قرآن ،با نگاه استقرایی به آیات پرداخته و تفاوت آن را با فهم عرفی بیان کرده است ودر نهایت با مبناقراردادن آیات وروایات در حوزه معارف،تعریفی جدیداز زبان قرآن ارائه کرده است ،که برطبق این دیدگاه فهم زبان قرآن موهبتی فطری از جانب خداوند متعال است که مانند اصل معرفت از سنخ ادراک نیست بلکه از سنخ یافتن و وجدان کردن است.قابل تعریف نیست اما قابل فهم است.چنان که در پرتو تعالیم توحیدی اصیل، شناخت صحیحِ ماهیّتِ زبان خدا در قرآن کریم براساس صفای جوهر باطنی انسان بنا نهاده شده است و هر کس با زبان خود می تواندزبان قرآن را که زبان توحید است دریابد.
زبان قرآن
بهرعلی رضایی؛ عباس اقبالی؛ روحالله صیادینژاد
چکیده
بافت را میتوان مطمئنترین و مهمترین ابزار مفسّر برای ورود به تحلیل متون بهویژه سورههای قرآن دانست. تعابیری چون: زمینه، بافت، بافت موقعیتی و بافتار و اصطلاحاتی چون مقام، شأن نزول و اسباب نزول در سنت تفسیر قرآن مواردی هستند که در ذیل معنایی سیاق یا بافت قرار میگیرند. «جرجانی» (471ق) از جمله افرادی است که بیش از هزار سال پیش، ...
بیشتر
بافت را میتوان مطمئنترین و مهمترین ابزار مفسّر برای ورود به تحلیل متون بهویژه سورههای قرآن دانست. تعابیری چون: زمینه، بافت، بافت موقعیتی و بافتار و اصطلاحاتی چون مقام، شأن نزول و اسباب نزول در سنت تفسیر قرآن مواردی هستند که در ذیل معنایی سیاق یا بافت قرار میگیرند. «جرجانی» (471ق) از جمله افرادی است که بیش از هزار سال پیش، نظریاتی در عرصه بافت شناسی متن ارائه داد؛ که دانشمندان غربی متاخر از او بدان دست یافتند و در زبان شناسی همان نظریات را به مثابه نظریه علمی جدید ارائه دادند. این مقاله میکوشد تا با شیوه توصیفی – تحلیلی به معرفی برخی از نظریات جرجانی در باره مقوله بافت بپردازد و با تطبیق آن با سوره مبارکه کهف به راستی آزمایی نظریات وی بپردازد. از رهآورده های این پژوهش آن است که در سوره کهف به کارگیری الفاظ و ارتباطات معنایی آن با سایر اجزاء جمله، ترکیب-های نحوی و دلالی، تقدیم و تاخیر و همچنین حذف از جمله موارد بافت ساز این سورهاند، بافت هایی که با موقعیتهای اجتماعی و رخدادهای تاریخی و ویژگیهای روحی و روانی شخصیتهای سوره کهف همسو هستند و با اهداف اصلی این سوره یعنی طرح گفتمان توحید و معاد همردیف شدهاند. همچنین «اقتضای حال و مقام » -که در نظریه بافت شناسی معاصر به بافت موقعیت متن اشتهار دارد- با مقوله وصل و فصل مورد نظر جرجانی همسان است.
زبان قرآن
کمال الدین صالحیان راد؛ عبدالهادی فقهی زاده؛ محمد هادی امین ناجی؛ محمود کریمی؛ ناصر محمدی
چکیده
فهم حقیقت زبان قرآن، نیازمند اندیشهورزی تام، در چالشگاههای «درون متنی» و «برون متنی» این کتاب است. این نوشتار، با ورود به عرصهی «هرمنوتیک»، ضمن بررسی اجمالی این علم، جدّیترین شبهات و چالشهای «هرمنوتیک متن»(به طور خاص: هرمنوتیک فلسفی) را، مورد نقد و ارزیابی علمی و عقلی قرار داده و تلاش نموده است تا با ...
بیشتر
فهم حقیقت زبان قرآن، نیازمند اندیشهورزی تام، در چالشگاههای «درون متنی» و «برون متنی» این کتاب است. این نوشتار، با ورود به عرصهی «هرمنوتیک»، ضمن بررسی اجمالی این علم، جدّیترین شبهات و چالشهای «هرمنوتیک متن»(به طور خاص: هرمنوتیک فلسفی) را، مورد نقد و ارزیابی علمی و عقلی قرار داده و تلاش نموده است تا با تعدیل نگاه یا رد شبهات، راه را بر هرمنوتیکی ملائم با نگاه سنتی اسلام به مقولهی فهم و تفسیر، باز نماید. با توجه به اصول ثابت و ماهیت مطلقگرای دین اسلام و شواهد و قرائن متقن عقلی، نقلی که وجود معانی ثابت در مکتوبات را اثبات میدارد؛ نگاه نسبیگرایانهی افراطی به فهم معنا در دورهی «مدرن»، و پارهای از نظرگاههای متمایل به آن در دورهی «پسامدرن»، در تعارض کامل با ماهیت ذاتی دین، و منافی حکمت خدا در انزال «متن پیاممدار قرآن» و «ارسال رسل» میباشد. لذا ابتنای زبان این کتاب، بر اصول غیر صریح و متزلزل تفاهم در این دورهها، منتفی است. از طرفی تعدیل نگاه بر اساس هرمنوتیک مطلقگرا و دستورمدار در ادوار کلاسیک، نئوکلاسیک، و حتی پیشاکلاسیک، تنها مسیر دستیابی به هرمنوتیکی متناسب با کتاب قرآن است. گرچه تفاوتهای ویژهی کتاب قرآن با دیگر کتب، لزوم پایهگذاری «هرمنوتیکی خاص و متناسب با این کتاب» را میطلبد.
زبان قرآن
علی عابدی
چکیده
همحضوریِ محتوایی برخی آثار ادبی با آیات قرآنی، بر فخامت و ارزش ادبی آنها افزوده است. نفثهالمصدور، اثر زیدری نسوی از منابع ادبی- تاریخی دورة خوارزمشاهی با کاربرد یکصد و سی آیه نمونهای از آنهاست. روایت زیدری از جهات همسانسازی، تناسبآفرینی، همپایگی موسیقایی و آوایی، نوعی همحضوری و بینامتنیّت با قصّههای قرآنی ایجاد نموده ...
بیشتر
همحضوریِ محتوایی برخی آثار ادبی با آیات قرآنی، بر فخامت و ارزش ادبی آنها افزوده است. نفثهالمصدور، اثر زیدری نسوی از منابع ادبی- تاریخی دورة خوارزمشاهی با کاربرد یکصد و سی آیه نمونهای از آنهاست. روایت زیدری از جهات همسانسازی، تناسبآفرینی، همپایگی موسیقایی و آوایی، نوعی همحضوری و بینامتنیّت با قصّههای قرآنی ایجاد نموده است. زیدری با انواع سازههای هنری هم در روساخت و هم در ژرف ساخت اثرش با توانمندی از قرآن بهره گرفته و توانسته با استفاده از بنمایههای قرآنی به شیوة اقتباس و تلمیح و استشهاد، حوادث روزگارش را با قصههای قرآنی، همسو و همسان نماید. موضوع «همسانسازی قصههای قرآنی با متن در روایتگری زیدری» پژوهشی است با هدف کشف همترازیِ زمینة حکایات زیدری و قصص قرآنی و روابط بینامتنی آنها بهمنظور دریافت بهتر مفهوم متن، دستیابی به دانش قرآنیِ نویسنده و شگردهای کاربست قصه های قرآنی در این اثر نثر فنّی. چنانکه از این منظر، مبانی اعتقادی نویسنده شامل روح پایداری، باور به نصرت الهی، تغییرناپذیری سنّتها، اندیشههای تقدیرگرا، جبرگرا و توجه به آموزههای حکمی، اخلاقی آشکار شود و از دیگرسو خوانش تازة کتاب نفثهالمصدور و واکاوی متن زیدری با رویکرد قرآنی صورت گیرد. پژوهش حاضر به شیوه اسنادی و با روش تحلیل محتوا انجام گرفته است.
