تفسیر
مهدیه دهقانی قناتغستانی؛ عبدالهادی فقهی زاده
چکیده
اکثر قریب به اتفاق محققان مسلمانان بر آنند که ترتیب آیات در سوره‌های قرآن توقیفی است و از این رهگذر عموماً به لزوم وجود پیوندی حکیمانه بین آیات در توالی موجود آنها در سوره‌ها باور دارند. ولی باور به وجود پیوند بین آیات متوالی در برخی سوره‌ها، از جمله آیه اکمال در میانه آیه سوم سوره مائده، با چالشهایی مواجه است. زیرا، در این آیه بحث ...
بیشتر
اکثر قریب به اتفاق محققان مسلمانان بر آنند که ترتیب آیات در سوره‌های قرآن توقیفی است و از این رهگذر عموماً به لزوم وجود پیوندی حکیمانه بین آیات در توالی موجود آنها در سوره‌ها باور دارند. ولی باور به وجود پیوند بین آیات متوالی در برخی سوره‌ها، از جمله آیه اکمال در میانه آیه سوم سوره مائده، با چالشهایی مواجه است. زیرا، در این آیه بحث وصایت پیامبر اکرم (ص) در میان سخن از خوراکی‌های حلال و حرام قرار گرفته است. این آیه از دیرباز به لحاظ وجود و یا عدم وجود پیوند بین مسئله جانشینی پیامبر و مسئله خوراکی‌های حلال و حرام مورد بحث قرار گرفته و حتی مسئله پیوند بین بخشهای گوناگون آیه در فهم آن اثر نهاده است. در نگاهی دیگر به نوع پیوند آیه مذکور، می‌توان این سوال را مطرح کرد که مسئله خوراکی‌های حلال و حرام در دیگر سوره‌های قرآن با چه موضوع یا موضوعاتی در پیوند است و در سوره‌های دیگر، چه موضوعاتی جانشینی آیه اکمال شده‌اند. برای این بررسی، روشی چند مرحله‌ای پیشنهاد شده است. در این روش با توجه به «باهم‌آیی موضوعات» در قرآن، روشن می‌شود مسئله خوراکی‌های حلال و حرام در سراسر قرآن همواره با مسئله تبعیت و اطاعت در پیوند بوده و از این رو، پیوند موجود در ابتدای سوره مائده، پیوندی غریب و ناآشنا نیست و لازم است موضوع آیه اکمال، موضوعی در پیوند با مسئله تبعیت و اطاعت باشد و تفسیر این آیه به موضوعی جز امامت، سبب برهم خوردن نظم ثابت در باهم‌آیی موضوعات قرآن خواهد شد.
تفسیر
نبی اله صدری فر
چکیده
این پژوهش با رویکرد تفسیری-میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از تحلیل معناشناختی-ساختاری و اصل جریان المعنی، مفهوم «تطفیف» در قرآن کریم را بررسی می‌کند. پرسش اصلی این است که آیا تطفیف صرفاً به کم‌فروشی در معاملات تجاری محدود می‌شود یا الگویی فراگیرتر از استاندارد دوگانه در رفتار انسانی را توصیف می‌کند. داده‌های پژوهش از طریق ...
بیشتر
این پژوهش با رویکرد تفسیری-میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از تحلیل معناشناختی-ساختاری و اصل جریان المعنی، مفهوم «تطفیف» در قرآن کریم را بررسی می‌کند. پرسش اصلی این است که آیا تطفیف صرفاً به کم‌فروشی در معاملات تجاری محدود می‌شود یا الگویی فراگیرتر از استاندارد دوگانه در رفتار انسانی را توصیف می‌کند. داده‌های پژوهش از طریق تحلیل مضمون براون و کلارک در شش مرحله پردازش شده و به استخراج چهار مضمون اصلی منجر گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تحلیل دقیق حرف «عَلَی» در عبارت «اِکْتَالُوا عَلَى النَّاسِ» در برابر «مِن» در «کَالُوهُمْ»، و تقابل دو فعل «یَسْتَوْفُونَ» و «یُخْسِرُونَ»، ساختار معناشناختی‌ای را آشکار می‌کند که در آن فاعل برای دریافت حق خود سخت‌گیر و برای ادای حق دیگران سهل‌انگار است. این الگو که ریشه در خودمحوری و استحقاق روان‌شناختی دارد، از حوزه اقتصاد فراتر رفته و در روابط کاری، اخلاق حرفه‌ای و رفتار سازمانی نیز قابل ردیابی است. رواج این رفتار در سطح اجتماعی، عدالت تعاملی را تضعیف و سرمایه اجتماعی را تحلیل می‌برد. هشدار «وَیْلٌ» در سوره مطففین نه صرفاً تهدیدی اخروی، بلکه اشاره به قانونمندی تاریخی است: جوامعی که بر پایه معیارهای دوگانه بنا می‌شوند، در معرض فروپاشی اجتماعی قرار می‌گیرند.
زبان قرآن
زهرا پورظهیر؛ رحمت اله عبد اله زاده آرانی؛ مهدی ارجمندفر؛ مصطفی عباسی مقدم
چکیده
کتاب عیون اخبارالرضا(ع) تألیف شیخ صدوق، از منابع روایی شیعه است که مشتمل بر انبوهی از استنادات قرآنی امام رضا(ع) در مباحث کلامی می‌باشد. عصر آن حضرت با ظهور و گسترش فرقه‌های مختلف کلامی همراه بود که هر یک با برداشت‌های ناصواب از قرآن، به انحراف در عقاید توحیدی، نبوت و امامت دامن می‌زدند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روش‌شناسی ...
بیشتر
کتاب عیون اخبارالرضا(ع) تألیف شیخ صدوق، از منابع روایی شیعه است که مشتمل بر انبوهی از استنادات قرآنی امام رضا(ع) در مباحث کلامی می‌باشد. عصر آن حضرت با ظهور و گسترش فرقه‌های مختلف کلامی همراه بود که هر یک با برداشت‌های ناصواب از قرآن، به انحراف در عقاید توحیدی، نبوت و امامت دامن می‌زدند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روش‌شناسی استدلال‌های کلامی آن حضرت به قرآن ا انجام شده است. این پژوهش از نوع تحقیقات بنیادی-نظری است و با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد استقرایی صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که امام رضا(ع) در استدلال‌های کلامی خود از هشت روش اصلی برای استناد به قرآن بهره برده است: ۱. تفسیر و تبیین آیات با رویکرد کلامی 2. تأویل و گذر از ظاهر در آیات متشابه 3. جری و تطبیق آیات بر مصادیق اعتقادی و تاریخی. 4. روش استدلال با استنطاق و عرضه به قرآن ، 5. استدلال سلبی و نفی برداشت‌های ناصواب 6. جدال احسن و احتجاج بر پایه مسلمات مخاطب. 7. تبیین ولایت از رهگذر معانی و مصادیق باطنی آیات. 8. آشکارسازی قیود مقدر در آیات این روش‌ها بر مبانی مستحکم تفسیری مانند جاودانگی قرآن، هدایت‌گری و عدم تحریف استوار می باشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که روش‌های استدلال قرآنی امام رضا(ع)، ضمن برخورداری از ویژگی‌هایی همچون هم‌آوایی عقل و نقل، توجه به بافت و زمینه، جامع‌نگری در بهره‌گیری از آیات، اخلاق‌مداری در استدلال و کاربردی‌سازی قرآن در زندگی، می‌تواند الگویی کارآمد برای متکلمان و مفسران معاصر در مواجهه با شبهات جدید کلامی باشد.
زبان قرآن
رقیه علی زاده
چکیده
واژه «مَثانی» از اصطلاحات کلیدی در توصیف قرآن کریم در دو آیه از قرآن است که در هر دو آیه مورد تحلیل قرآن‌پژوهان قرار گرفته‌است. بررسی ماهیت این واژه از دید مستشرقان نیز پنهان نمانده و در نوشته های متعدد با رویکرد های مختلف از آن بحث کرده‌اند. مسأله اصلی این پژوهش، بررسی مطالعات غربی پیرامون واژه و مفهوم «مثانی» می‌باشد ...
بیشتر
واژه «مَثانی» از اصطلاحات کلیدی در توصیف قرآن کریم در دو آیه از قرآن است که در هر دو آیه مورد تحلیل قرآن‌پژوهان قرار گرفته‌است. بررسی ماهیت این واژه از دید مستشرقان نیز پنهان نمانده و در نوشته های متعدد با رویکرد های مختلف از آن بحث کرده‌اند. مسأله اصلی این پژوهش، بررسی مطالعات غربی پیرامون واژه و مفهوم «مثانی» می‌باشد که با دید انتقادی به آن پرداخته‌است. مستشرقین واژه «مثانی» را جز واژگان دخیل در قرآن دانسته و اغلب به صورت «داستان‌های مکافات محور» معنا کرده‌اند و مستشرق، جیمز بلمی، احتمال تصحیف در آن را داده است. جهت بررسی دیدگاه مستشرقین این تحقیق به روش تحلیلی-انتقادی و بر اساس منابع کتابخانه ای تدوین شده‌است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که مستشرقین در ریشه اصل واژه «مثانی» وحدت نظر نداشته و دلیل منطقی ارائه نداده‌اند. عبارت «داستان‌های مکافات محور» متناقض با هدف و حکمت داستان های قرآنی بوده و با بافت درون متنی آیات 87 سوره حجرو نیز 23 زمر تناسب ندارد. «المتالی» واژه پیشنهادی جایگزین «المثانی»، علاوه بر داشتن ساختار صرفی و معنایی متفاوت از واژه «مثانی»، در قرائت هیچ قاری و کتابت هیچ مصحفی به ثبت نرسیده و شاهد ادبی و شعری در متون عربی ندارد. . با بررسی های دقیق به دست آمد که دیدگاه مستشرقین ریشه در فرضیه اقتباس قرآن از تورات و انجیل داشته و شواهد محکمی برای تأیید نظر آنان درباب مثانی وجود ندارد.
زبان قرآن
مریم نظربیگی؛ جواد خانلری؛ ابراهیم نامداری؛ فاطمه گودرزی؛ فاطمه سبزعلی
چکیده
وجود آدمی در طول تاریخ گرایش به زیبایی‌ها و تنفر از زشتی‌ها دارد و همواره مفید و مضر بودن زیبایی‌ها به عنوان یک دغدغه فردی و اجتماعی شایان توجه است؛ از جمله واژگان قرآنی که چون حقیقتی در کالبد کلمات زبان عربی آمده، واژه «زینت» با معانی متعدد است که وجه اشتراک همه آنها، زیبایی و آراستگی در امور مختلف است. به نظر می‌رسد «زینت» ...
بیشتر
وجود آدمی در طول تاریخ گرایش به زیبایی‌ها و تنفر از زشتی‌ها دارد و همواره مفید و مضر بودن زیبایی‌ها به عنوان یک دغدغه فردی و اجتماعی شایان توجه است؛ از جمله واژگان قرآنی که چون حقیقتی در کالبد کلمات زبان عربی آمده، واژه «زینت» با معانی متعدد است که وجه اشتراک همه آنها، زیبایی و آراستگی در امور مختلف است. به نظر می‌رسد «زینت» دارای مفهوم گستردهتری نسبت به معنای لغوی است. مقاله حاضر در تلاش است با روش توصیفی- تحلیلی ماده «زین» را براساس رویکرد معناشناسی و بر پایه رابطه همنشینی و جانشینی مورد واکاوی قرار دهد تا به این سؤال پاسخ گوید که روابط همنشینی و جانشینی واژگان چگونه به فهم دقیق واژگان میانجامد؟ دستاورد پژوهش نشان می‌دهد که «زینت»، همراه ذکر رابطههای همنشینی و جانشینی، با افزایش گسترهی معنایی رو به رو است، بدین معنا که در اثر همنشینی زینت با کلماتی چون: اعمال سوء، سماء، ایمان، قلب و... ما را به سوی دو نوع زیبایی حقیقی و مجازی رهنمون میسازد و در رابطه جانشینی کلماتی مانند: حلیة، جمال، ریش، تسویل و...، جایگزین زینت شده است که هر کدام مصادیقی از زینت را در بر میگیرد.
تفسیر
مرتضی رفیعی وردنجانی؛ محمد ناصحی؛ حسین خوشدل مفرد
چکیده
مسئله اطلاق عنوان «نَجَس» بر مشرکان در آیه ۲۸ سوره توبه و ارتباط آن با حکم منع ورود آنان به مسجدالحرام، از جمله مسائل تفسیری و فقهی مورد اختلاف میان اندیشمندان اسلامی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع قرآنی، روایی و تفسیری، به بررسی مفهوم «نَجَس» در این آیه و تبیین مبنای منع ورود مشرکان به مسجدالحرام ...
بیشتر
مسئله اطلاق عنوان «نَجَس» بر مشرکان در آیه ۲۸ سوره توبه و ارتباط آن با حکم منع ورود آنان به مسجدالحرام، از جمله مسائل تفسیری و فقهی مورد اختلاف میان اندیشمندان اسلامی است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع قرآنی، روایی و تفسیری، به بررسی مفهوم «نَجَس» در این آیه و تبیین مبنای منع ورود مشرکان به مسجدالحرام می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که آیا تعبیر «إِنَّمَا الْمُشْرِکُونَ نَجَسٌ» بر نجاست ذاتی مشرکان و در نتیجه، منع مطلق آنان از ورود به مسجدالحرام و مکه دلالت دارد یا آنکه این حکم، مبنایی متفاوت دارد. آیه ۲۸ سوره توبه مهم‌ترین مستند قرآنی در اثبات منع ورود مشرکان به مسجدالحرام به شمار می‌رود؛ هرچند برخی فقیهان برای اثبات این حکم به روایات و اجماع نیز استناد کرده‌اند، در حالی که اعتبار و دلالت این ادله از سوی شماری از عالمان مورد نقد قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تعبیر «نَجَس» در آیه مذکور، به‌تنهایی دلالتی بر نجاست ذاتی، روحی یا جسمانی مشرکان ندارد و نمی‌توان از آن حکم عامی مبنی بر نجاست همه غیرمسلمانان یا منع مطلق آنان از ورود به اماکن مقدس استنباط کرد. همچنین، با توجه به سیاق آیات سوره توبه و مقایسه آن با مفاد آیه ۶۷ سوره مائده می‌توان منع مقرر در آیه ۲۸ سوره توبه را حکمی ناظر به شرایط مشرکان دانست. بر این اساس، منع ورود مشرکان به مسجدالحرام بیش از آنکه مبتنی بر نجاست ذاتی آنان باشد، ناظر به صیانت از حرمت است
