تفسیر
مهدیه دهقانی قناتغستانی؛ عبدالهادی فقهی زاده
چکیده
اکثر قریب به اتفاق محققان مسلمانان بر آنند که ترتیب آیات در سورههای قرآن توقیفی است و از این رهگذر عموماً به لزوم وجود پیوندی حکیمانه بین آیات در توالی موجود آنها در سورهها باور دارند. ولی باور به وجود پیوند بین آیات متوالی در برخی سورهها، از جمله آیه اکمال در میانه آیه سوم سوره مائده، با چالشهایی مواجه است. زیرا، در این آیه بحث ...
بیشتر
اکثر قریب به اتفاق محققان مسلمانان بر آنند که ترتیب آیات در سورههای قرآن توقیفی است و از این رهگذر عموماً به لزوم وجود پیوندی حکیمانه بین آیات در توالی موجود آنها در سورهها باور دارند. ولی باور به وجود پیوند بین آیات متوالی در برخی سورهها، از جمله آیه اکمال در میانه آیه سوم سوره مائده، با چالشهایی مواجه است. زیرا، در این آیه بحث وصایت پیامبر اکرم (ص) در میان سخن از خوراکیهای حلال و حرام قرار گرفته است. این آیه از دیرباز به لحاظ وجود و یا عدم وجود پیوند بین مسئله جانشینی پیامبر و مسئله خوراکیهای حلال و حرام مورد بحث قرار گرفته و حتی مسئله پیوند بین بخشهای گوناگون آیه در فهم آن اثر نهاده است. در نگاهی دیگر به نوع پیوند آیه مذکور، میتوان این سوال را مطرح کرد که مسئله خوراکیهای حلال و حرام در دیگر سورههای قرآن با چه موضوع یا موضوعاتی در پیوند است و در سورههای دیگر، چه موضوعاتی جانشینی آیه اکمال شدهاند. برای این بررسی، روشی چند مرحلهای پیشنهاد شده است. در این روش با توجه به «باهمآیی موضوعات» در قرآن، روشن میشود مسئله خوراکیهای حلال و حرام در سراسر قرآن همواره با مسئله تبعیت و اطاعت در پیوند بوده و از این رو، پیوند موجود در ابتدای سوره مائده، پیوندی غریب و ناآشنا نیست و لازم است موضوع آیه اکمال، موضوعی در پیوند با مسئله تبعیت و اطاعت باشد و تفسیر این آیه به موضوعی جز امامت، سبب برهم خوردن نظم ثابت در باهمآیی موضوعات قرآن خواهد شد.
تفسیر
نبی اله صدری فر
چکیده
این پژوهش با رویکرد تفسیری-میانرشتهای و با بهرهگیری از تحلیل معناشناختی-ساختاری و اصل جریان المعنی، مفهوم «تطفیف» در قرآن کریم را بررسی میکند. پرسش اصلی این است که آیا تطفیف صرفاً به کمفروشی در معاملات تجاری محدود میشود یا الگویی فراگیرتر از استاندارد دوگانه در رفتار انسانی را توصیف میکند. دادههای پژوهش از طریق ...
بیشتر
این پژوهش با رویکرد تفسیری-میانرشتهای و با بهرهگیری از تحلیل معناشناختی-ساختاری و اصل جریان المعنی، مفهوم «تطفیف» در قرآن کریم را بررسی میکند. پرسش اصلی این است که آیا تطفیف صرفاً به کمفروشی در معاملات تجاری محدود میشود یا الگویی فراگیرتر از استاندارد دوگانه در رفتار انسانی را توصیف میکند. دادههای پژوهش از طریق تحلیل مضمون براون و کلارک در شش مرحله پردازش شده و به استخراج چهار مضمون اصلی منجر گردیده است. یافتهها نشان میدهد که تحلیل دقیق حرف «عَلَی» در عبارت «اِکْتَالُوا عَلَى النَّاسِ» در برابر «مِن» در «کَالُوهُمْ»، و تقابل دو فعل «یَسْتَوْفُونَ» و «یُخْسِرُونَ»، ساختار معناشناختیای را آشکار میکند که در آن فاعل برای دریافت حق خود سختگیر و برای ادای حق دیگران سهلانگار است. این الگو که ریشه در خودمحوری و استحقاق روانشناختی دارد، از حوزه اقتصاد فراتر رفته و در روابط کاری، اخلاق حرفهای و رفتار سازمانی نیز قابل ردیابی است. رواج این رفتار در سطح اجتماعی، عدالت تعاملی را تضعیف و سرمایه اجتماعی را تحلیل میبرد. هشدار «وَیْلٌ» در سوره مطففین نه صرفاً تهدیدی اخروی، بلکه اشاره به قانونمندی تاریخی است: جوامعی که بر پایه معیارهای دوگانه بنا میشوند، در معرض فروپاشی اجتماعی قرار میگیرند.
زبان قرآن
زهرا پورظهیر؛ رحمت اله عبد اله زاده آرانی؛ مهدی ارجمندفر؛ مصطفی عباسی مقدم
چکیده
کتاب عیون اخبارالرضا(ع) تألیف شیخ صدوق، از منابع روایی شیعه است که مشتمل بر انبوهی از استنادات قرآنی امام رضا(ع) در مباحث کلامی میباشد. عصر آن حضرت با ظهور و گسترش فرقههای مختلف کلامی همراه بود که هر یک با برداشتهای ناصواب از قرآن، به انحراف در عقاید توحیدی، نبوت و امامت دامن میزدند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روششناسی ...
بیشتر
کتاب عیون اخبارالرضا(ع) تألیف شیخ صدوق، از منابع روایی شیعه است که مشتمل بر انبوهی از استنادات قرآنی امام رضا(ع) در مباحث کلامی میباشد. عصر آن حضرت با ظهور و گسترش فرقههای مختلف کلامی همراه بود که هر یک با برداشتهای ناصواب از قرآن، به انحراف در عقاید توحیدی، نبوت و امامت دامن میزدند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روششناسی استدلالهای کلامی آن حضرت به قرآن ا انجام شده است. این پژوهش از نوع تحقیقات بنیادی-نظری است و با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد استقرایی صورت گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که امام رضا(ع) در استدلالهای کلامی خود از هشت روش اصلی برای استناد به قرآن بهره برده است: ۱. تفسیر و تبیین آیات با رویکرد کلامی 2. تأویل و گذر از ظاهر در آیات متشابه 3. جری و تطبیق آیات بر مصادیق اعتقادی و تاریخی. 4. روش استدلال با استنطاق و عرضه به قرآن ، 5. استدلال سلبی و نفی برداشتهای ناصواب 6. جدال احسن و احتجاج بر پایه مسلمات مخاطب. 7. تبیین ولایت از رهگذر معانی و مصادیق باطنی آیات. 8. آشکارسازی قیود مقدر در آیات این روشها بر مبانی مستحکم تفسیری مانند جاودانگی قرآن، هدایتگری و عدم تحریف استوار می باشد. نتایج پژوهش نشان میدهد که روشهای استدلال قرآنی امام رضا(ع)، ضمن برخورداری از ویژگیهایی همچون همآوایی عقل و نقل، توجه به بافت و زمینه، جامعنگری در بهرهگیری از آیات، اخلاقمداری در استدلال و کاربردیسازی قرآن در زندگی، میتواند الگویی کارآمد برای متکلمان و مفسران معاصر در مواجهه با شبهات جدید کلامی باشد.
